در آمد . در اين سال بود كه پيامبر كيفيت به جاى آوردن حج اسلامى را به مسلمانان آموخت زيرا مشركان در سال گذشته ( نهم هجرى ) پيامبر و يارانش را از اجراى مراسم حج بازداشته بودند . چون پيامبر مناسك حج را به پايان برد ، و خطبهاى درميان مسلمانان ايراد كرد كه حاوى تعاليم دينى و اخلاقى بود ، سپس عزم بازگشت به مدينه كرد .
چه بسا برخى از ياران آنحضرت كه وى را در اين سفر مقدّس همراهى مىكردند ، به آشكار مظاهر نگرانى و اضطراب را هر لحظه در چهرهء وى مشاهده مىنمودند . گويا پيامبر مىخواست رازى را آشكار كند كه از آن مىترسيد ، يا در انتظار فرصتى مناسب براى مطرح كردن آن بود .
اين حج ، آخرين حجى بود كه پيامبر به جاى آورد . از اين رو آن را « حجة الوداع » نام نهادند . بديهى است كه پيامبر بخواهد در اين حج همهء چيزهايى را كه به مصالح مسلمانان و امور سياسى و دينى آنان مربوط مىشد ، بيان كند .
مهمترين مسأله ، حكومت اسلامى بود . چون پيامبر بدرود حيات گويد ، اعراب كه هنوز اسلام در ژرفاى دل آنها ريشه نداونيده دچار تشتت و اختلاف خواهند شد و دوباره به جنگ و ستيز برخواهند خواست و در نتيجه دين فداى اختلافات خواهد گشت .
وحى به او خبر داده بود كه پس از وى حكومت از آن على بن ابى طالب است . او نخستين كسى بود كه به خدا و فرستادهاش ايمان آورد و در راه خدا سختيهاى بسيارى تحمل كرد و در قضا و ديگر فضايل انسانى از ديگران پيشتر بود . پيامبر خود چندين بار ، اين موضوع را به مسلمانان تأكيد كرده بود . پيامبر نسبت به آيندهء امت اسلامى ، بسيار احساس نگرانى مىكرد . زيرا به خوبى مىديد كه برخى از مسلمانان انديشهء حكومت بر مسلمانان را در سر
هدايتگران راه نور ، زندگينامه چهارده معصوم (ع) (فارسى) — صفحة 62
مساهمون: شريعت
ص٦٢