( و مذهبى ) كه قرآن عزيز ، آن را شامل است ، [ فاتحه ] نيز ، دربردارد ، مولى سبحانه ! بر پيامبر أعظم خويش ، به اين سوره ، منّت گزارده ! چنان كه بر أمّت او ، بقرائتش - در نمازهاى پنجگانه - منّت گزارده است ! براى اينكه ؛ نمازگزار ، نفسش را از آلايش ضلالت و گمراهى برهاند ! و از آنراه ، بدرجات عالى إيمان ! و تهذيب نفس ! و تطهير و تقديس و تكميلش راه يابد ! و خود را بمكارم خلق و خوى ، متّصف گرداند ! و بأوج كمالات ( معنوى ) نائل شود ! .
بنابراين ؛ خواندن اين سوره ، هرروز ، صبح و شام - پنج نوبت - مساوى خواندن همهء قرآن است و توجّه بمعانى و حكم و جامعيّت و أصول معارف قرآن ، يكى بعد از ديگرى است .
شيخ بزرگوار ما - صدوق - در كتاب [ فقيه ] ، از إمام رضا عليه السّلام ، روايت نموده كه :
« مردم ، در نماز ، به [ قرائت ] ، مأمور شدند ، براى اينكه ؛ قرآن ، ضايع و مهجور نگردد ! و محفوظ بماند و آموخته شود . نتيجة ؛ بنابودى كشيده نشود و مجهول نماند ! .
و منحصرا ؛ بسورهء حمد ، آغاز شد - نه سورههاى ديگر - بدينجهت كه ؛ از قرآن و كلام ( ديگر ) هيچ چيزى نيست كه از لحاظ [ خير و حكمت ] ، جامعيّتى همانند سورهء [ حمد ] در آن باشد .
( تا اينكه فرمود : )
هرآينه ؛ از خير و حكمت أمر دنيا و آخرت ، آنچنان جامعيّتى در او است ! كه ؛ در هيچ چيز ديگر نيست ! » « 1 »
از اينرو ؛ نمازگزار ، هنگاميكه آن را ميخواند ، اگر - كاملا - به آن دقّت كند و متوجّه معانىاش گردد ، و بحكمتها و حقايق همه جانبهاش كه مولى ! در آن نمايان كرده ، إلتفات كند ! - چنان كه در گذشته ، بيان كرديم - نفسش را از علل و أمراض مهلك ! و أخلاق پست و نابودكننده ! و هرصفت زشت هلاككنندهاى ، درمان مىكند . تا اينكه ؛ نماز او ، كه آغازش [ فاتحة الكتاب ] است ، معراج و ورود بآستان مولى سبحانه و تعالى ! گردد . و از اينراه ، درمان و دواى هردردى ! و رشد و رهنمون ، بهر معروفى ! و دورى از هرگونه كار زشت و ناروائى باشد ! . ( آرى ! نماز او ) دوركننده از هرگونه مهلكه ! و إتصال و تقرّب بهر وسيلهء نجات ! و رهبر و راهنما بسوى رضوان ! و مدافع و مانع از عصيان است .
و اينست معنى كلام خداى تعالى ! كه :
« براستى ! نماز ( درست ) از فحشاء و منكر ، باز ميدارد ! » « 2 »
و اينست معنى فرمايش پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، كه :
« نماز ، معراج مؤمن است »
بلكه ؛ مقصود آيهء فوق - بويژه - همان [ فاتحة الكتاب ] است . زيرا ؛ مولى سبحانه ! از آن ، به [ نماز ] تعبير كرده است . چنان كه در حديث نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، آورديم ، كه خدا فرمود :
« نماز را بين خود و بندهام ، به دو بخش مساوى ، تقسيم كردهام ! »
آنگاه ؛ نيمهكردن فاتحه را بيان مىكند - چنان كه در صفحات پيش ، گذشت .
*
هامش
( 1 ) - من لا يحضره الفقيه ، جلد 1 : 203 ( چاپ نجف ) .
( 2 ) -« إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ »عنكبوت ، آيهء 45