پس ؛ خداى تعالى ! چنان كه با [ إرادهء إيجاب و فرمان و رضا ] ، هدايت همگانرا إراده مىكند ، همچنين ؛ با [ إرادهء إختيار ] ، هدايت و گمراهى و ضلالت را إراده مىكند . گروهى را به راه آورد و هدايت كرد ، نتيجة ؛ براى اين دسته ، هدايت ( و خوشبختى ) ، إراده نمود ، و گروهى را بضلالت افكند ! و بيراهه برد ! و ضلالت و گمراهى ، بر آنها ، مسلّم شد ! . چنان كه ؛ فرمود :
« و هركس به خدا ، إيمان بياورد ! قلبش را هدايت مىكند . » « 1 »
و فرمود : « اينچنين ؛ خدا ، كسى را كه او ، مسرف ! و متزلزل و افسانهخواه است ! گمراه مىكند . » « 2 »
و « اينچنين ؛ خدا ، مردم كافر را گمراه مىكند . » « 3 »
« و به آن ، جز مردم فاسق و تباه را گمراه نميكند . » « 4 »
« و كسى كه ؛ از ياد ( خداى ) رحمان ، رخ بتابد ! و خويشتن را به نابينائى و كورى بزند ، شيطانى مقدّر كنيم ! و بر او بيانگيزيم ! كه او ، برايش همنشين باشد ! » « 5 »
و « گروهى را كه ؛ به خدا و روز آخر ، إيمان دارند ( چنين نمييابى كه ؛ با أفرادى طرح دوستى و [ و داد ] بريزند ! كه ؛ با خدا و رسولش كينه و دشمنى ورزيدند ! اگر چه ؛ پدرانشان يا فرزندانشان يا برادرانشان يا بستگانشان باشند .
آنها ؛ ( پاكدلانىاند ! كه خداوند ) در دلشان نور إيمان نگاشت ! و بر وحى از ( جانب ) خود ، تأييدشان كرد . » « 6 »
و از ( سورهء ) ناس ، در اين آيه ، چنين وارد است :
« بنابراين ؛ خدا ، مؤمن را با فرشته ، كمك مىرساند . و اين است معنى گفتار او :
و بر وحى از خود ، تأييدشان كرد . » « 7 »
و از إمام كاظم عليه السّلام است كه :
« خداى تبارك و تعالى ! مؤمن را به روحى از خود ، تأييد كرد . در هرزمانى كه در آن ، به نيكى و تقوى
هامش
( 1 ) -« وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ »تغابن ، آيهء 11
( 2 ) -« كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ مُرْتابٌ »غافر ، آيهء 34
( 3 ) -« كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ الْكافِرِينَ »غافر ، آيهء 74
( 4 ) -« وَ ما يُضِلُّ بِهِ إِلَّا الْفاسِقِينَ »بقره ، آيهء 26
( 5 ) -« وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ . »زخرف ، آيه 36
( 6 ) -« لا تَجِدُ قَوْماً يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ يُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ كانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُولئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمانَ وَ أَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ . »مجادله ، آيهء 22
( 7 ) - كلينى در كافى - جلد 2 : 267 - از محمّد بن يحيى روايت مىكند ( كه او ) از أحمد بن محمّد بن عيسى ، از علىّ بن حكم ، از سيف بن عميره ، از أبان بن تغلب ميآورد كه ؛ إمام صادق عليه السّلام فرمود :
« هيچ مؤمنى نيست ، مگر اينكه ؛ براى قلب او - از درون وى - دو گوش است :
1 - گوشى كه ؛ شيطان ، در آن ميدمد ! [ شيطانى كه ؛ زياد وسوسه مىكند ! و بسيار پنهان مىشود ! ]
2 - و گوشى كه ؛ در آن ، فرشته ميدمد .
و خدا ، مؤمن را با فرشته ، كمك مىرساند . و اينست معنى گفتار او :
و به روحى از خود ، تأييدشان فرمود . »