اختصاص به ذات اقدس او ، دارد جايز است كه به او نسبت داده شود و ( حق جهاده گفته شود ) زيرا گاهى با كمترين مناسبتى اضافه واقع مىشود ، و نيز جايز است به دليل توسعهء در ظروف حرف جرّ ( فى ) حذف گردد و « جهاده » گفته شود مثل قول شاعر : و يوم شهدناه سليمان و عامرا « 1 » ( روزى را كه در آن سليم و عامر را ديدار كرديم ) .
« اجْتَباكُمْ »
خداوند شما را براى دين خود و يارى آن برگزيده است .
وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَجٍ
؛ خداوند در دين بر شما تنگ نگرفته ، پس به آنچه طاقت نداريد مكلّفتان نساخته ، و در هنگام ضرورت شما را در توسعه قرار داده مثل اين كه در سفر روزه و نمازتان قصر است و هنگامى كه آب نداريد تيمّم را كافى دانسته ، و توبه از گناه را وسيلهء رهايى از عقوبت قرار داده چنان كه مىفرمايد :
يُرِيدُ اللَّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ وَ لا يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ
؛ « خداوند براى شما آسانى را مىخواهد ، نه دشوارى را » ( بقره / 185 ) در حديث است كه پيامبر صلى اللَّه عليه و آله فرمود : امّت من ، امّت مرحومه است .
مِلَّةَ أَبِيكُمْ
؛ نصب « ملة » از باب اختصاص است يعنى منظورم از « دين » دين پدر شما ، ابراهيم است و جايز است عامل نصبش مضمون جملهء قبل باشد كه گويا چنين گفته است : وسع دينكم توسعة ملة ابيكم ، مضاف حذف شده ( و مضاف اليه جايش را گرفته است ) .
علّت اين كه در قرآن خداوند حضرت ابراهيم را پدر تمام امّت شمرده اين است كه اصولا عرب فرزندان اسماعيلاند و اكثر مردم عجم از اولاد اسحاق ، و نيز به اين دليل كه آن حضرت پدر پيامبر اسلام است و پيامبر اسلام هم پدر امّت خود مىباشد ، پس امّت در حكم اولاد ابراهيم خواهد بود .
هامش
( 1 ) - در اصل شهدنا - فيه بوده ولى به مناسبت توسعهء در ظروف « فى » حرف جرّ حذف شده و ضمير يوم ( هاء ) از باب مجاز و تشبيه به مفعول در محلّ نصب قرار گرفته است .