1 . قابليت تغيير .
2 . علل تغيير از قبيل : .
الف . شرايط محيط ( ص 77 ، 78 ، 114 و 121 ) .
ب . تغيير عادات و استعمال عضو و عدم استعمال ( ص 78 - 117 ) .
ج . تغييرات به اصطلاح تصادفى فردى و بقاى انسب ( ص 85 ) .
د . وراثت ( ص 79 ) .
ه . عامل مجهول ( صفحات 75 ، 99 ، 100 ، 101 ، 102 ، 111 و 115 ) .
و . عامل هماهنگى تغييرات ( ص 119 ) .
ز . اقتصار در نمو ( ص 119 ) .
خلاصه : .
الف . خلقت و سنن قطعيه .
ب . عوامل طبيعى مؤثرند واقعاً .
ج . آيا در نظر داروين چيزى پيدا مىشود كه جانشين اصل قوهء مدبر بشود يا برعكس ؟ .
د . نه قابليت تغيير و نه عللى كه براى تغيير ذكر كردهاند ، جنبهء الحادى ندارد .
مسئلهء اعتقاد به خلق الساعة از قديم مورد توجه علما بوده است .
آيا قدما معتقد بودهاند كه انواع ، ابتدايى دارد و هر فرد اول به صورت خلق الساعة آفريده شده است و يا معتقد به قِدَم انواع بودهاند ؟ و آيا آدم اول را كه در لسان شرايع و اديان آمده است ، به طريق خلق الساعة توجيه مىكردهاند ؟ .
رجوع شود به ورقه هاى يادداشت قرآن و انسان ) * ، شمارهء 13 ، بحثى جالب و عالى شده است .
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 146
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص١٤٦