الَّا الذين امنوا و عملوا الصالحات و ذكروا الله كثيرا و انتصروا من بعد ما ظلموا .
يكى از بدآموزىهاى غزالى اين است كه از جلد 3 احياء العلوم صفحهء 116 نقل شده :
قال عوف دخلت ابن سيرين فتناولت عنده الحَجّاج ، فقال : ان الله حكم عدل ينتقم للحجاج ممن اغتابه كما ينتقم من الحجاج لمن ظلمه و انك اذا لقيت الله غداً كان اصغر ذنب اصبته اشد عليكم ( 1 ) من اعظم ذنب اصابه الحجاج .
سعدى نيز اين داستان را در بوستان آورده :
كسى گفت حَجاج خونخواره اى است
دلش همچو سنگ سيه پاره اى است
ظلم و مجازات خدايى آن از راه وجدان
خداوند متعال وجدان در بشر قرار داده كه او را از هر كار ناشايستى منع و ملامت مىكند ، مخصوصاً از ظلمها و قساوتها و شقاوتها * ( ( لااقسم بيوم القيمة . و لااقسم بالنفس اللوّامة ) . ) * بعد از ارتكاب ، او را معذب مىدارد كه در زمان ما « عذاب وجدان » ناميده مىشود .
به همين جا مطلب ختم نمىشود كه ملامتى باشد و سرزنشى و عذابى بايد توجه داشت به عوارض روحى و روانى و بيماريهاى عصبى كه در اثر اين عذاب به او مىرسد و بحرانهايى كه در روحش پيدا مىشود كه كارش را به جنون و ديوانگى مىكشاند [ مانند ] جنون نادر در آدم كشى در عين حال كه آدم مىكشت گرفتار ناراحتى
هامش
( 1 ) عليك ( ظ )