اقتصادى ، اجتماعى و فرهنگى آن جامعه بستگى مستقيم دارد و شناخت واقعى مقوله هاى فكرى و فرهنگى هر قوم ، تنها در پرتو شناسايى و بررسى علمى شرايط تاريخى و اقتصادى و اجتماعى آن قوم ميسر مىگردد .
در صفحه 115 مىگويد :
شخصيت ثمره تكامل تاريخى - اجتماعى و شخصى و بروز ارزشهاى اجتماعى انسان است . شخصيت محصولى است از يك روند تاريخى اجتماعى كه در جريان پراتيك و درك ارزشهاى اجتماعى حادث مىشود ، شكل مىگيرد ، قوام مىيابد و چنان كه گفتهايم براى پاسخ دادن به يك ضرورت عينى و تاريخى به ميدان كشيده مىشود .
از طرف ديگر در صفحات 152 - 154 مىگويد :
اشعارى كه انديشه هاى مترقى حلاج را بازگو مىكردند ، اگرچه به طور كلى سوزانده شدند اما تعدادى از آثار و اشعار موجود او داراى ذخايرى از انديشه هاى الحادى و ديالكتيكى مىباشد . اين آثار بر وحدت و پيوستگى متقابل اشياء ، تبديل و تحول اشياء به يكديگر ، بر پيدايى و ناپيدايى آنها تأكيد مىنمايند . . .
ايضاً صفحه 107 :
ساحت انديشه ها و چگونگى عقايد مىرساند كه پيدايش ،
يادداشتهاى استاد مطهرى ( فارسي ) — صفحة 304
مساهمون: مرتضى مطهرى
ص٣٠٤