دروغ گفتهاند . . . ضحاك كه اين معنى و قرائت را شنيد گفت : چنين چيزى تا بامروز نديده بودم و اگر براى فهم اين مطلب بيمن رهسپار ميشدم اندك بود . « جاءَهُمْ نَصْرُنا » يعنى در اينوقت كه از آمدن عذاب بر كفار مأيوس شدند يارى ما بر ايشان آمد . « فَنُجِّيَ مَنْ نَشاءُ » و ما هر كه را بخواهيم - يعنى همان مردمان با ايمان را - از عذاب نجات دهيم . « وَ لا يُرَدُّ بَأْسُنا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ » و عذاب ما از مردمان مجرم يعنى مشركان بر نگردد . « لَقَدْ كانَ فِي قَصَصِهِمْ عِبْرَةٌ » يعنى در داستانهاى يوسف و برادرانش عبرت و پند و بينايى است ، زيرا چنانچه ديديم وى پس از افتادن در چاه و بردگى و رفتن بزندان فرمانروا و پادشاه گرديد و ببرادران و خاندان خود رسيد ، و برخى گفتهاند : يعنى بيان اين داستان با اين الفاظ فصيح و معناى زيبا از پيغمبرى كه كتاب نخوانده و داستانى نشنيده عبرت و پندى است و بزرگترين دليل بر صحت نبوت و صدق گفتار او است . « ما كانَ حَدِيثاً يُفْتَرى » و آنچه محمد بيان كرده يا بر وى نازل گرديده سخنى نيست كه بدروغ بهم بافته و از پيش خود ساخته باشد . « وَ لكِنْ تَصْدِيقَ الَّذِي بَيْنَ يَدَيْهِ » بلكه تصديق كتابهايى است كه از پيش آمده و در دست مردم است ، زيرا وى بر طبق همان بشارتهايى كه در كتابهاى گذشته است بسوى مردم آمده - و اين معنى از حسن و قتاده نقل شده - . « وَ تَفْصِيلَ كُلِّ شَيْءٍ » و بيان هر چه از حلال و حرام و احكام ديگر اسلام كه مورد نياز است در اين كتاب موجود است . « وَ هُدىً وَ رَحْمَةً لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ » يعنى دلالت و راهنمايى و رحمت و نعمتى است كه مردمان با ايمان از نظر علم و عمل از آن منتفع و بهرهمند گردند . و اينكه مردمان با ايمان را به اين معنى اختصاص داد براى آنست كه تنها ايشان هستند كه از آن
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ١٢ — صفحة 315
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٣١٥