تفسير :
در اين آيات خداى سبحان مردمانى را كه از اين نشانههاى فوق الذكر غافلند و معاد را تكذيب كنند تهديد كرده فرمايد :
« إِنَّ الَّذِينَ لا يَرْجُونَ لِقاءَنا »
آن مردمانى كه ديدار كيفر و جزاى ما را باور ندارند ، يعنى طمع در ثواب ما ندارند ، و اينكه ديدار كيفر و پاداش را ديدار خود دانست و به خود منسوب داشت ( و لقائنا فرمود ) براى تعظيم و بزرگداشت كيفر و پاداش است . و محتمل است كه معناى جمله اين باشد كه از عقاب ما نمىترسند ، چنانچه « رجاء » به معناى خوف و ترس آمده در گفتار « هذلى » شاعر كه ميگويد :
اذا لسعته النحل لم يرج لسعها * و خالفها فى بيت نوب عواسل « 1 »
و در اينجا خداى تعالى ديدار چيزى را كه كسى جز او قدرت بر آن ندارد ديدار خود دانسته چنانچه آمدن فرشتگان را در آيهء شريفهء
« هَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا أَنْ يَأْتِيَهُمُ اللَّهُ »
« 2 » آمدن خود دانسته است ، تا عظمت آن را بفهماند .
« وَ رَضُوا بِالْحَياةِ الدُّنْيا »
و با اينكه دنيا فانى و ناپايدار است براى آن كار ميكنند و كوشش و سعى خود را بدان اختصاص داده بجاى ديگرى اميدوار نيستند .
« وَ اطْمَأَنُّوا بِها »
و بدان دل بسته و خود را بدان دلخوش كردهاند ، و از تأمل در آيات و نشانههاى ما غافل گشته از آنها پند و عبرت نمىگيرند .
« أُولئِكَ مَأْواهُمُ النَّارُ . . . »
اينان بكيفر نافرمانيهاشان جايگاهشان دوزخ است ، و پس از تهديد كافران اينك نوبت نويد مؤمنان شده و خداى سبحان دنبال آن فرمايد :
« إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ »
آنان كه خدا و پيغمبران او را تصديق كرده و بعلاوه اعمال صالح و كارهاى شايسته انجام دهند .
هامش
( 1 ) - چون زنبور او را نيش زند از گزيدن آن نمىترسد و دست در كندو كرده عسل بر ميدارد شاهد در « لم يرج » است كه به معناى « لم يخف » آمده .
( 2 ) - سورهء بقره آيهء 210 .