( 1 ) اين اسناد پايان يافت و آن حاكى از صورت مخوفى از اضطراب سياسى است كه بر بلاد اسلامى حكمفرما بود ، زيرا شورش و آشوب در همه جا گسترش داشت و اختلافات ، عموميت پيدا كرده بود ، و اين از آن چيزهايى است كه تأكيد مىكند بعضى مصادر در اينكه عصر مأمون عصر فتنه و آشوب بوده است كه اين شورشها و اختلافات به وسيلهء فضل بن سهل سركوب و متوقف شد كه در متوقف كردن شورش مهارت داشت و با جارى كردن جوى خون باعث گسترش حزن و سوگوارى در سراسر مملكت اسلامى شد ، و طبيعى است كه اين شورشها ناشى از ظلم و جورى بود كه حكام عباسى بر مردم روا مىداشتند كه در جهان اسلام با سياستى عارى از عدل و انصاف حكومت مىكردند . به هر حال دو قسمت اين سند از انشاى امام رضا عليه السلام نيست بلكه اين مربوط به سازمان دولتى و اعوان حاكم بوده كه به آن حضرت براى كسب اعتبار شرعى نسبت داده شده است و اين موضوع با دلايل زير تأييد مىشود :
( 2 ) اولا ، در اين سند اجازهء ميليونها درهم از اموال به فضل بن سهل داده شده و ثروتهاى زيادى به عنوان جايزه براى خدماتى كه او براى مأمون در قلع و قمع شورشيان دشمن انجام داده به او داده شده است ، و طبيعى است كه اين اموال از خزانهء بيت المال و ملك تمامى مسلمانان است و از آن چيزهايى است كه جايز نيست كمترين چيزى از آن تلف شود يا اينكه چيزى از آن به عنوان پاداش به كسى داده شود ، و واجب است كه آن را در مصالح مسلمين و بهبود زندگى مسلمانان و در جهت رفاه آنان مصرف كنند ، پس چگونه براى امام جايز است كه اين اموال گزاف را به فضل بدهد ؟
( 3 ) ثانيا ، اين اسناد حاوى نشانههايى از مدح و ثناى مأمون و فضل بن سهل ، و طعن در انقلاب ابى السرايا و نهضت جعفر بن محمد طالبى نسب است ، و تمام اينها از اخلاق امام رضا عليه السلام نيست كه هيچ كس را مدح و ثنا نمىكند
حياة الامام علي بن موسى الرضا ( ع ) ( پژوهشى دقيق در زندگانى امام رضا ع ) ( فارسي ) — صفحة 548
مساهمون: الشيخ باقر شريف القرشي
ص٥٤٨