استحلاف است - تصحيح كرد ، لازم آمد كه خطاى اسما در حديث ديگر باشد ، حال آنكه حديث ديگر از اسما ثابت نيست كه راوى آن - كه عثمان بن المغيره است - مقدوح و مجروح است كه عقيلى او را منكر الحديث گفته ، و هرگاه اين حديث ثانى از اسما ثابت نباشد ، لازم آيد كه خطاى او در حديث اول - اعنى حديث استحلاف - باشد .
و بزار - كه به تصريح مخاطب در باب امامت عمده محدّثين اهل سنت است ( 1 ) - نيز اين خبر را لايق اعتبار ندانسته ، و ارشاد كرده كه اسما بن الحكم مجهول است ، و تحديث نكرده به غير اين حديث .
و از عجايب آن است كه خود مخاطب اين حكمِ بزار را در “ بستان المحدّثين “ نقل كرده ، چنانچه در ذكر مسند بزار ‹ 328 › گفته :
و اين مسند كبير او معلّل است ، يعنى اسباب خفيه قادحه در صحت حديث نيز بيان مىكند ، و اين قسم كتاب را در عرف معلّل گويند ، مثلا بعد از روايت حديث على [ ( عليه السلام ) ] از ابوبكر مىگويد :
وأسماء بن الحكم مجهول ، لم يحدّث به غير هذا الحديث ، ويعنى ( 2 )
هامش
1 . تحفه اثناعشريه : 183 .
2 . در [ الف ] اشتباهاً ( و معنى ) بود .