با پيامبر صلى الله عليه وسلم در شدت گرما نماز مى خوانديم وزماني كه
يكى از ما قادر نبود صورتش را به زمين برساند ، پارچه يا لباسش را
پهن مى كرد وبر آن سجده مى كرد . ( 1 )
اگر سجده بر فرش وپارچه ، مصداق سجده بر زمين بود ، در اين
روايت ونظاير آن ، تقابل بين سجده بر زمين وغير زمين معنا نداشت . به
خاطر همين خصوصيت زمين است كه حتى هنگام خيس بودن زمين ، بر
خود زمين سجده مى كردند ، تا آنجا كه نقل كرده اند گاهى در سجده
پيشانى مبارك رسول خدا صلى الله عليه وسلم به گل آغشته مى شد :
رأيت رسول الله صلى الله عليه وسلم يسجد في الماء والطين
حتى رأيت اثر الطين في جبهته ، ( 2 )
رسول خدا صلى الله عليه وسلم را ديدم كه در آب وگل سجده مى كرد تا
اين كه اثر گل را بر پيشانى مباركش ديدم .
ودر روايات متعدد ديگر ، اين مضمون تكرار شده است ، مانند
روايت زير :
عن أبي سعيد الخدري : ان رسول الله صلى الله عليه وسلم رئى
على جبهته وعلى ارنبته ( 3 ) اثر طين من صلاة صلاها بالناس ، ( 4 )
هامش
1 . چنان كه گفته شد در اين روايت وروايات نظير ، أرض در مقابل غير أرض قرار گرفته است . از اين
نظر كه در اين روايت سجده بر پارچه نيز آمده است ، همانطور كه در متن به زودى خواهد آمد ، به
قرينهء خود اين روايت وساير روايات مسلما مربوط به حالت ضرورت وعدم توانايى از انجام
سجده بر زمين صورت گرفته است .
وثانيا اين روايات ونظاير آن با روايات صحيح ديگرى كه سجده را فقط بر زمين جايز مى دانند ،
معارض است .
2 . صحيح البخاري ، دار ابن كثير ، رقم 801 ( ترقيم العالمية ) .
3 . طرف الأنف .
4 . سنن أبي داود ، كتاب الصلاة ، رقم 777 و 760 ( ترقيم العالمية ) .