دلك ، أصل واحد يدل على زوال شئ عن شئ ولا يكون إلا
برفق ، يقال : دلكت الشمس : زالت ، ويقال : دلكت ، غابت ،
والدلك ، وقت دلوك الشمس ، ومن الباب دلكت الشئ ،
وذلك أنك إذا فعلت ذلك لم تكد يدك تستقر على مكان دون
مكان ، ( 1 )
واژه ء " دلك " يك ريشه دارد كه دلالت بر زوال وبر طرف شدن چيزى
از چيزى دارد كه به نرمى ومدارا صورت گيرد ، چنان كه گفته مى شود :
" خورشيد زوال پذيرفت " وگفته مى شود : " دلوك كرد " ، يعنى غائب
شد . " دلك " به معناى وقت غروب خورشيد است . از همين باب است كه
گفته مى شود : " چيزى را دلاكى كردى " ، وآن وقتي است كه آن را
چنان حركت دهى كه دستت در مكاني دون مكاني نماند ( در يك جا
قرار نگيرد ) .
همچنين " ابن أثير " در " نهاية " مىنويسد :
دلوك الشمس في غير موضع من الحديث ، ويراد به زوالها
عن وسط السماء ، وغروبها أيضا . وأصل الدلوك الميل .
" دلوك خورشيد " در جاهاى مختلفي از روايات به كار رفته است
ومقصود از آن ، زوال خورشيد از وسط آسمان وهمچنين غروب
خورشيد است . معناى اصلى دلوك ، ميل ( كج شدن ) است .
" ازهرى " مى گويد : به نظر من دلوك خورشيد ، ميل آن از وسط آسمان
در نيمهء روز است ، تا آية شريفه ، جامع نمازهاى پنجگانه باشد ومعناى
آية چنين است - والله أعلم - :
هامش
1 . معجم مقاييس اللغة ، ج 2 ، ص 298 .