و فلسفه و تاريخ سرآمد اقران گرديد . در وجه تسميهء او به شبلى مىنويسند استادى كه در نزد وى تحصيل حكمت و رياضى مينمود فريفتهء فطانت و هوش سرشار و قريحهء خداداد شاگرد شده اين نام را براى او برگزيد ، چنان كه هميشه سر درس به او خطاب ميكرده و ميگفت « انا اسد و انت شبلى »
شبلى مدت شانزده سال در دانشگاه عليگر بتدريس زبان و ادبيات عربى و فارسى ميپرداخت . در 1892 بمعيت مستر آرنوند عالم انگليسى بدوا قسطنطنيه و بعد مصر و شام و بيروت را سياحت نموده و از مشاهدهء آثار قديمه ، مطالعهء كتابخانهها ، مشاهدهء مؤسسات و مجامع علمى و بالاخره ديدن اساتيد و نويسندگان بزرگ بلاد مزبور يك رشته افكار تازه و اطلاعات قابل توجهى بدست آورده كه در سفرنامهء خود كه بطبع رسيده همه را بتفصيل ذكر نموده است .
شبلى در تمام رشتههاى علمى ، ادبى ، مذهبى ، تاريخى داراى تأليفات و اثر سودمند زياد مىباشد كه صورت جامع آن را در مقدمهء خودم بر ترجمه جلد چهارم كتاب شعر العجم نوشته و خوانندگان را به آنجا حواله مىدهم .
در عقائد و آراء نسبت بتاليفات شبلى در اينجا ما براى احتراز از اطناب بذكر يكى دو فقره قناعت ميكنيم . يكى از مستشرقين بزرگ آلمان مىنويسد : چنانچه روش تحقيق عصر حاضر علماى اروپا را در نظر بگيريم بايد معترف شد كه علامه شبلى از ميان نويسندگان هند تنها نويسندهاى است كه نوشتجاتش بطور كلى روى مبانى علمى قرار گرفته و بروش محققين امروز فرنگ يعنى روش انتقادى علمى كتابهاى او نگارش يافتهاند » . دار مستتر فرانسوى ميگويد : در فرق بين علامه شبلى با ما كافى است همينقدر گفته شود كه او اهل البيت است و ما مستشرق ميباشيم .
من ترجمهء اين كتاب را بنام دوست ديرين و مصاحب روزگار جوانى و پشتيبان ايام كهولت و پيرى دانشمند بزرگوار حضرت آقاى محمد تقى بنى مهد ( شريف العلما ) لنگرودى مزين ميكنم و اميدوارم رنجى كه در راه آن بردهام در حضور مهرپرور ايشان پذيرفته آيد و يادگارى جاودانى از فوايد معنوى كه همواره از وجود گرامى اين دوست
تاريخ علم كلام ( به همراه تاريخ علم كلام جديد ) — صفحة مقدمهء مترجم 7
مساهمون: سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى
صمقدمهء مترجم ٧