و نيز از قول حضرت ابراهيم عليه السّلام مىفرمايد :
رَبَّنا وَ اجْعَلْنا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَ مِنْ ذُرِّيَّتِنا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَكَ وَ أَرِنا مَناسِكَنا وَ تُبْ عَلَيْنا إِنَّكَ أَنْتَ التَّوَّابُ الرَّحِيمُ
« 1 » ؛
پروردگارا ! اول ما را تسليم فرمان خود گردان و فرزندان ما را هم به تسليم و رضاى خود بدار و راه پرستش و طاعت را به ما بنما و بر ما سهل و آسان گير كه تنها تويى بخشنده و مهربان .
همچنين خداى تعالى مىفرمايد :
لِكُلِّ أُمَّةٍ جَعَلْنا مَنْسَكاً هُمْ ناسِكُوهُ . .
. « 2 » ؛ و ما براى هرامتى پرستشى مقرر كرديم تا به خدا توجه كنند .
و منسك ، در فرمايش امام عليه السّلام كه از اين آيه اقتباس شده نيز بهمعناى مطلق عبادت و پرستش است . بنابراين معناى سخن امام عليه السّلام چنين است كه به هرشريعت و ملّتى پيروانش ملحق گردد ، پس هركس كه متدين به دين خدا باشد به آن ملحق شود و هركس به دين ديگرى معتقد باشد به او بپيوندد .
خداى تعالى مىفرمايد :
احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ أَزْواجَهُمْ وَ ما كانُوا يَعْبُدُونَ * مِنْ دُونِ اللَّهِ فَاهْدُوهُمْ إِلى صِراطِ الْجَحِيمِ
« 3 » ؛
( و خطاب شود كه ) اينك ستمكاران را حاضر كنيد با همسران و آنچه معبود ايشان بود و هرچه را بهجز خدا مىپرستيدند بياوريد و همه را به راه دوزخ كشانيد .
و از اينجا روشن مىشود كه معنايى كه « حد » به پيروى از صحاح براى منسك آورده كه ، آن را بهمعناى محلّ ذبح قربانى گرفته ، صحيح نيست ، زيرا ارتباطى با سياق كلام امام عليه السّلام ندارد .
هر عابدى در كنار معبود خويش
و بكلّ معبود عبدته ؛ به هرمعبودى پرستندگانش بگرود .
ابن ابى الحديد در پاسخ اين اشكال : كه اگر كسى بگويد : بنابراينكه به هرمعبودى
هامش
( 1 ) . بقره ( 2 ) آيهء 128 .
( 2 ) . حج ( 22 ) آيهء 67 .
( 3 ) . صافات ( 37 ) آيهء 22 و 23 .