تعالى وافراط تشبيه ( 1 ) حق به خلق به صراط مستقيم دين قيم هدايت كند ( وأن
هذا صراطي مستقيما فاتبعوه ولا تتبعوا السبل فتفرق بكم عن سبيله ذ لكم وصيكم به
لعلكم تتقون ) . ( 2 )
سوم : انسان داراى قدرت فكرى است كه مى تواند نواميس واسرار طبيعت
را استكشاف واستخدام كند ، وهمچنين هوى وهوس وشهوت وغضبى
دارد كه در اثر حد شكنى وافزون طلبي - كه خاصيت طبيعت آدمي است -
قناعت پذير نيست ، با اين خصوصيت ، صلاح وفساد زمين وابسته به صلاح
وفساد انسان است ( ظهر الفساد في البر والبحر بما كسبت أيدي الناس ) ( 3 ) بلكه
به مقتضاى ( وسخر لكم ما في السماوات وما في الأرض جميعا منه إن
في ذ لك لايت لقوم يتفكرون ) ( 4 ) صلاح وفساد كرات ديگر نيز به صلاح وفساد
أو بستگى دارد ، وآنچه اصلاح چنين موجودى را تضمين مى كند تنها هدايت
الهى است ، كه اعتدال فكرى أو را به عقايد حقه واعتدال روحي أو را به اخلاق
فاضله واعمال صالحه تأمين مى نمايد .
چهارم : زندگانى انسان در اثر احتياجات گوناگون وابسته به اجتماع
است ، واين وابستگى تأثير وتأثر متقابل ودر نتيجة حقوق مختلف را
ايجاب مى كند ، وبدون احقاق حقوق ، حيات اجتماعي قابل بقا نيست ،
وتأمين آن حقوق هم ميسر نيست مگر به وضع واجراى قوانينى مصون از نقص
وخطا ، ومبرا بودن مقام وضع واجرا از تأثر از مصالح شخصي وانحراف از
حق وعدالت ، واين مهم محقق نمى شود مگر به وسيلهء قوانين ومقررات
ومجريان الهى ( لقد أرسلنا رسلنا بالبينات وأنزلنا معهم الكتب والميزان
هامش
1 . افراط تشبيه : يعنى اين كه خدا را همانند خلق بپندارند .
2 . سوره ء انعام ، آيهء 153 ( وهمانا اين است راه من كه مستقيم است ، پس پيرويش كنيد وپيروى نكنيد راهها را كه
پراكنده تأن كند از راه أو ، بدين توصيه كرده است شما را شايد تقوى پيشه كنيد )
3 . سوره ء روم ، آيهء 41 ( ظاهر شد فساد در بيابان ودريا بدانچه فرآهم كرد دستهاى مردم )
4 . سوره ء جاثيه ، آيهء 13 ( ومسخر كرد براي شما آنچه در آسمانها وآنچه در زمين است ، همگى از اوست همانا در آن
است نشانه هايى براي گروهى كه انديشه كنند )