پيكر اجتماع حيات جامعه را تأمين كرد .
از اين رو نظام تكوين ومقررات دين تفسير ( بسم الله الرحمن الرحيم ) است ،
وهر مسلمانى هم با اين تعليم وتربيت بايد پيام آور رحمت بر بندگان خدا باشد .
بعد از ابتدأ به اسم خداوند ، نماز گزار به جملهء ( الحمد لله رب العالمين ) متوجه
مى شود كه هر حمد وثنايى براي اوست ، چون أو رب العالمين است ، وهر كمال
وجمالى ظهور تربيت اوست ، وهنگام گفتن اين جمله با ديدن آثار ربوبيت أو در
وجود خود وجهان از آسمان وزمين وجماد ونبات وحيوان وانسان ، ثنا را به
أو منحصر مى كند ، وچون آثار تربيت در خسيس ترين موجودات تا اشرف
كائنات ظهور رحمت عمومى وخصوصي اوست دوباره مى گويد : ( الرحمن
الرحيم ) .
وبا استغراق در فضل ورحمت ، براي اين كه از عدل خدا غافل نشود
مى گويد : ( ملك يوم الدين ) زيرا معصيت خدا هتك حرمت اوست ، وعظمت
لا يتناهى حرمت لا يتناهى دارد ، وهتك حرمت لا يتناهى با هيچ هتك حرمتي قابل
قياس نيست ، ونافرمانى آن كس كه حق أو ونعمت أو بر انسان قابل شماره
واحصا نيست سزايى به تناسب چنين عملي دارد ، وقوت وقدرتى كه در هر
گناهى صرف مى شود محصول جهان است ، چون زندگى آدمي به جهان بستگى
دارد ، وگناهى كه انسان مى كند خيانت به دست رنج زمين وآسمان است ،
وحساب وكتاب ، روز جزايى را در پيش دارد كه خداوند فرمود : ( يا أيها الناس
اتقوا ربكم إن زلزلة الساعة شئ عظيم - يوم ترونها تذهل كل مرضعة عمآ أرضعت
وتضع كل ذات حمل حملها وترى الناس سكرى وما هم بسكرى ولكن عذاب
الله شديد ) ( 1 ) از اين رو توجه به ( ملك يوم الدين ) لرزه بر اندام عارفان مى افكند ،
كه امام العارفين وزين العابدين ( عليه السلام ) به اين جمله كه مى رسيد آن قدر تكرار مى كرد
هامش
1 . سوره ء حج ، آيهء 1 ، 2 ( اى مردم بترسيد پروردگار خود را كه لرزش قيامت چيزى است بزرگ ، روزى كه مى بينيد آن
زلزله را كه غافل مى شود هر مادر شير دهى از فرزندى كه شير مى دهد ، ومى گذارد هر باردارى بار خود را ،
ومى بيني مردمان را كه مستند وحال آن كه مست نيستند ، ولكن عذاب خداوند شديد است )