ليس من مات فاستراح به ميت * انّما الميت ميت الأحياء « 1 »
و خداوند هم فرموده است :
وَ لا تَحْسَبَنَّ الَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ أَمْواتاً بَلْ أَحْياءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ
« 2 » ؛ يعنى در نعمت هستند و بهرهمند ؛ با توجّه به اخبار فراوانى كه در باب ارواح شهيدان آمده است .
5 - حيات اخروى جاودان ، كه به واسطهء حيات عقل و علم به آن مىرسيم . در قرآن آمده است :
اسْتَجِيبُوا لِلَّهِ وَ لِلرَّسُولِ إِذا دَعاكُمْ لِما يُحْيِيكُمْ
« 3 » ؛ و
يا لَيْتَنِي قَدَّمْتُ لِحَياتِي
« 4 » ؛ يعنى زندگى جاودان آخرت .
« 6 - حياتى كه از اوصاف خداوند است . وقتى كه گفته مىشود او زنده است ؛ يعنى تصور مرگ دربارهء او درست نيست و اين تنها از آن خداوند است . »
راغب در ادامهء سخن مىگويد : « حيات به اعتبار دنيا و آخرت دو گونه است : حيات دنيا و حيات آخرت . در قرآن آمده است :
فَأَمَّا مَنْ طَغى وَ آثَرَ الْحَياةَ الدُّنْيا
« 5 » ؛
اشْتَرَوُا الْحَياةَ الدُّنْيا بِالْآخِرَةِ
« 6 » ؛
وَ مَا الْحَياةُ الدُّنْيا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا مَتاعٌ
« 7 » ؛ يعنى أعراض دنيوى ؛
وَ رَضُوا بِالْحَياةِ الدُّنْيا وَ اطْمَأَنُّوا بِها
« 8 » ؛
وَ لَتَجِدَنَّهُمْ أَحْرَصَ النَّاسِ عَلى حَياةٍ
« 9 » ؛ يعنى زندگى دنيا ؛
وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ رَبِّ أَرِنِي
هامش
( 1 ) - مرده آن نيست كه مرد و راحت شد ، بلكه مردهء واقعى آن زندگانند .
( 2 ) - آل عمران ( 3 ) آيهء 169 : هرگز كسانى را كه در راه خدا كشته شدهاند مرده مپنداريد ، بلكه زندهاند در نزد پروردگارشان .
( 3 ) - انفال ( 8 ) آيهء 24 : چون خدا و پيامبر شما را به چيزى فراخواندند كه به شما حيات مىبخشد ، آنان را اجابت كنيد .
( 4 ) - فجر ( 89 ) آيهء 24 : كاش براى زندگانى خود [ چيزى ] پيش فرستاده بودم .
( 5 ) - نازعات ( 79 ) آيات 37 و 38 : اما هر كه طغيان كرد و زندگى پست دنيا را برگزيد .
( 6 ) - بقره ( 2 ) آيهء 86 : همين كسانند كه زندگى دنيا را به [ بهاى ] ديگر خريدند .
( 7 ) - رعد ( 13 ) آيهء 26 : و زندگى دنيا در [ برابر ] آخرت جز بهرهاى [ ناچيز ] نيست .
( 8 ) - يونس ( 10 ) آيهء 7 : و به زندگى دنيا دل خوش كرده و بدان اطمينان يافتهاند .
( 9 ) - بقره ( 2 ) آيهء 96 : و آنان را مسلّما آرزومندترين مردم به زندگى و حتى حريصترين خواهى يافت .