جلوه دادن آمده است و تنها در چند جا ، سبك آرام و نرم و گفتگو - كه ابزار إقناع و قدرت دليل و بيان مىباشد ، غلبه دارد ؛ مثل :
وَ جادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ
« 1 » ؛
وَ لا تُجادِلُوا أَهْلَ الْكِتابِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ
« 2 » ؛ و
قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجادِلُكَ فِي زَوْجِها
.
در هر جاى قرآن كه لفظ جدال يا مشتقّات آن آمده است ، معناى مشتركى با موضع ديگر دارد و به واسطهء برخى از صفاتى كه شخصيّت روشن و متمايز آن را حفظ مىكند ، با آن متفاوت است ؛ مثلا در اين آيات :
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ لا هُدىً وَ لا كِتابٍ مُنِيرٍ
« 3 » ؛
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ بِغَيْرِ عِلْمٍ وَ يَتَّبِعُ كُلَّ شَيْطانٍ مَرِيدٍ
« 4 » ؛
إِنَّ الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ بِغَيْرِ سُلْطانٍ أَتاهُمْ
« 5 » . مجادله به معناى گفتگوى مبتنى بر جهل و إصرار در ضلالت است كه به سخن خالى از دليل و حجّت گرايش دارد . جدال اين قوم تنها عناد و غرق شدن در باطل و اوهام است و صاحب اعتقادهاى منحرف عيبناك هستند كه به واسطه روشهاى منحرف عيبناك ظاهر مىشوند .
در آيات :
يُجادِلُونَكَ فِي الْحَقِّ بَعْدَ ما تَبَيَّنَ
« 6 » ؛
ما يُجادِلُ فِي آياتِ اللَّهِ إِلَّا الَّذِينَ كَفَرُوا
« 7 » ؛
وَ جادَلُوا بِالْباطِلِ لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ فَأَخَذْتُهُمْ
« 8 » ؛ مجادله به معناى ستيزه و رويارويى با حق و رويگردانى از آن و گرايش به باطل از روى سركشى و استكبار است ؛ و انكار حقّ آشكار و نديدن نور چيرهء پيدا و روشن تنها با غلتيدن در گودال غفلت يا نابينايى ممكن است ، كه
هامش
( 1 ) - نحل ( 16 ) آيهء 125 : و با آنان به شيوهاى كه نيكوتر است مجادله نماى .
( 2 ) - عنكبوت ( 29 ) آيهء 46 : و با اهل كتاب جز به شيوهاى كه بهتر است مجادله مكنيد .
( 3 ) - حج ( 22 ) آيهء 8 : و از ميان مردم كسى است كه دربارهء خدا بدون هيچ دانش و بى هيچ رهنمود و كتاب روشنى به مجادله مىپردازد .
( 4 ) - همان ، آيهء 3 : و برخى از مردم دربارهء خدا بدون هيچ علمى مجادله مىكنند ، و از هر شيطان سركشى پيروى مىنمايند .
( 5 ) - غافر ( 40 ) آيهء 35 : و كسانى كه دربارهء آيات خدا - بدون حجتى كه براى آنان آمده باشد - مجادله مىكنند .
( 6 ) - انفال ( 8 ) آيهء 6 : با تو دربارهء حق - بعد از آن كه روشن گرديد - مجادله مىكنند .
( 7 ) - غافر ( 40 ) آيهء 4 : جز آنهايى كه كفر ورزيدند ، كسى در آيات خدا ستيزه نمىكند .
( 8 ) - همان آيهء 5 : و به وسيلهء باطل جدا نمودند تا حقيقت را با آن پايمال كنند ؛ پس آنان را فروگرفتم .