جدال
شايد تعريف جدال در آيهء
قَدْ سَمِعَ اللَّهُ قَوْلَ الَّتِي تُجادِلُكَ فِي زَوْجِها وَ تَشْتَكِي إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ يَسْمَعُ تَحاوُرَكُما إِنَّ اللَّهَ سَمِيعٌ بَصِيرٌ
« 1 » نهفته باشد ؛ كه گفتگو بين دو تن پيرامون موضوعى به قصد موافقت و يا از طريق غلبه و يا ترجيح يكى از آنهاست . گاهى با شدّت و خشم آميخته است ، كه به چيرگى منجر مىشود ؛ و گاهى با نرمى و آسانى و دليل ، كه به ترجيح و قانع ساختن پايان مىيابد .
شريف جرجانى سه تعريف ارائه مىدهد ، كه يكى به جدال مربوط مىشود و دو تعريف ديگر به جدل . اين تعريفها تقريبا تفاوتى با هم ندارند ، جز در سبك و شيوه و به هم نزديكند . در تعريف جدال مىگويد : « بيان مقصودى است كه به اظهار و بيان مذاهب مربوط مىشود . » و در تعريف نخست از جدل مىگويد : « قياسى است تشكيل شده از مشهورات و مسلّمات ؛ و غرض از آن ملزم ، ساختن خصم و مجاب ساختن كسى است كه در فهم مقدّمات برهان عاجز است . » پيداست شيوهء منطقدانان و متكلّمان بر اين تعريف گسترده است كه اينها به جدال و گفتگو و دليل تراشى مشهورند . امّا در تعريف دوم مىگويد : « رفع فساد از سخن خصم با دليل يا شبهه ، و يا قصد تصحيح سخن وى كه در حقيقت همان
هامش
( 1 ) - مجادله ( 58 ) آيهء 1 : خدا گفتار [ زنى ] را كه دربارهء شوهرش با تو گفتگو و به خدا شكايت مىكرد شنيد ؛ و خدا گفتگوى شما را مىشنود ، زيرا خدا شنواى بيناست .