خصومت است . »
پس ، جدال در اين تعاريف بين مراء ( ستيزهگرى ) و دشمنى ، و بين ساكت ساختن و ملزم نمودن خصم است ؛ گويى جدال درگيرى و مشاجره است و سلاح آنها سخن و دليل مىباشد و گويى هدف آن چيزى جز غلبه بر خصم و سپس اظهار دليل ، بر وى نيست .
به عبارت ديگر ، نوعى انتقام گرفتن از راه كلام و بهكاربستن دليل و برهان است و گاهى براى دو طرف گرايشى به اعتراف به حقيقت و كوتاه آمدن در برابر آن وجود ندارد . و گاهى حق به جانب يكى باشد و ديگرى به آن اعتراف نكند . باور رايج آن است كه جدل سازندهء حق است و آن را هرگونه كه بخواهد آشكار مىسازد ، و حق آن نيست كه طبيعت جدال آن را فرض مىشمارد .
راغب اصفهانى معتقد است ، جدال عبارت است از : « مذاكره به روش درگيرى و غلبه جستن بر ديگرى ، و اصل آن از « جدلت الحبل » ؛ يعنى ريسمان را محكم بافتم ، و « جدلت البناء » ؛ يعنى ساختمان را محكم ساختم ، مىباشد . » گويى دو طرف مجادله هريك ديگرى را از نظرش به هم مىبافد . و گفته شده است : اصل جدال ، درگيرى و طرف مقابل را بر زمين سخت افكندن است . خداوند مىفرمايد :
الَّذِينَ يُجادِلُونَ فِي آياتِ اللَّهِ
« 1 » ؛
وَ إِنْ جادَلُوكَ فَقُلِ اللَّهُ أَعْلَمُ
« 2 » ؛
قَدْ جادَلْتَنا فَأَكْثَرْتَ جِدالَنا
« 3 » ؛
ما ضَرَبُوهُ لَكَ إِلَّا جَدَلًا
« 4 » ؛
وَ كانَ الْإِنْسانُ أَكْثَرَ شَيْءٍ جَدَلًا
« 5 » ؛
يُجادِلُنا فِي قَوْمِ لُوطٍ
« 6 » ؛
وَ جادَلُوا بِالْباطِلِ
« 7 » ؛
وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يُجادِلُ فِي اللَّهِ
« 8 » .
لفظ جدال ، جدل ، مجادله و مشتقّات آن در آيات قرآن تنها در مقام ذم ، توهين و زشت
هامش
( 1 ) - غافر ( 40 ) آيهء 35 : كسانى كه دربارهء آيات خدا - بدون حجتى كه براى آنان آمده باشد - مجادله مىكنند .
( 2 ) - حج ( 22 ) آيهء 68 : و اگر با تو مجادله كردند ، بگو : خدا به آنچه مىكنيد داناتر است .
( 3 ) - هود ( 11 ) آيهء 32 : واقعا با ما جدال كردى ! و بسيار هم جدال كردى .
( 4 ) - زخرف ( 43 ) آيهء 58 : آن [ مثال ] را جز از راه جدال براى تو نزدند .
( 5 ) - كهف ( 18 ) آيهء 54 : انسان بيش از هر چيز سر جدال دارد .
( 6 ) - هود ( 11 ) آيهء 74 : دربارهء قوم لوط با ما [ به قصد شفاعت ] چون و چرا مىكرد .
( 7 ) - غافر ( 40 ) آيهء 5 : و به وسيلهء باطل جدال نمودند .
( 8 ) - حج ( 22 ) آيهء 3 : و برخى از مردم دربارهء خدا مجادله مىكنند .