ج : اگر معيار صدر باشد وذيل از باب مورد ومصرف ، بايد در خيرات صرف شود ،
واگر معيار ذيل باشد وصدر مقدمه ، پس ذيل مخصص صدر است ، بايد ما زاد
جزء تركه باشد وچون معيار معلوم نيست واگر شك كرديم بايد ما زاد را با
اجازه ورثه صرف خيرات كنند ويا با فقيرى صلح كنند ، نصف مال فقير
ونصف مال ورثه واگر وارث صغير باشد ولى ووصى مىتوانند با فقيرى
مصالحه كنند به مقدارى كه براي صغير صلاح باشد .
س : شخصي يك مزرعه كشاورزى تعيين كرده كه براي از نماز وروزه استيجار
كنند ، حال زمين ترقى كرده واگر چند برابر سن تكليف أو نماز وروزه بدهند
باز زياد مىآيد ، ما زاد را چه كنند ؟
ج : ظاهر اين است كه قيمت وقت وصيت موضوعيت دارد نه اين كه قيمت هر وقت
بالغا ما بلغ وزيادة قيمت مثل زيادة عينيه مىماند ، همان طورى كه زيادة عينيه
از تحت وصيت خارج است زيادة قيميه هم خارج است ، پس در فرض سؤال
به اندازه قيمت وقت وصيت وسن تكليف نماز وروزه بگيرند وما زاد را به ورثه
بدهند .
ارث :
س : در منطقه ما ( ايالت سر حد شمالي پاكستان ) برادران با خواهران مصالحه
مىكنند ومقدارى پول از برادران دريافت مىكنند ودست از ارث پدرى
بر مىدارند وميراث را برادران بين خودشان تقسيم مىكنند وخواهران حق ندارند
از ارث چيزى مطالبه كنند اين رسم از قديم رايج بوده است آيا چنين
مصالحهاى صورت شرعي دارد ؟
ج : اگر مصالحه بعد از فوت مورث باشد مانعى ندارد واما در حال حيات مصالحه
جايز نيست چون هنوز مالك نشدهاند ، وحقي هم ندارند وقياس به امضاء
وصيت ما زاد بر ثلث در زمان حيات موصى قياس مع الفارق است
وليس من مذهبنا قياس واسقاط ما لم يجب است . هر چند مرحوم سيد در عروه