« يَكْفُرُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ يَقْتُلُونَ الْأَنْبِياءَ بِغَيْرِ حَقٍّ . . . »
و لذا اينجا فقط دسته قائم و صفات آنها را ذكر كرده .
در جمله
( أُمَّةٌ قائِمَةٌ )
چند وجه است :
1 - يعنى دستهاى بر اطاعت و امر حق ثابتند ( از ابن عباس و قتاده و ربيع ) 2 - يعنى دستهاى عادلند ( از حسن و مجاهد و ابن جريح ) 3 - قائم بر اطاعت حق ( از سدى ) 4 - تقدير چنين است : « ذو امة قائمه » يعنى صاحب راهى مستقيم ( از زجاج ) وى اين شعر نابغه را دليل سخن خود آورده :
و هل يأتمر ذو امة و هو طائع : كه امة در اين شعر بمعنى طريق است .
يَتْلُونَ آياتِ اللَّهِ
: ( كتاب خدا - قرآن - را مىخوانند ) .
آناءَ اللَّيْلِ
: ( ساعات و اوقات شب ) - از حسن و ربيع - و گفتهاند مراد دل شب است ( از سدى ) و گفتهاند مراد وقت نماز عشاء است چون اهل كتاب نماز عشاء نمىخوانند . خداوند ميفرمايد : نماز عشاء مىخوانند كه نشانه اسلام آنهاست .
( از ابن مسعود ) .
و گفتهاند مراد بين مغرب و عشاء است ( از ثورى ) و آن ساعتى است كه ساعت غفلت نام دارد .
وَ هُمْ يَسْجُدُونَ
: گفتهاند مراد سجدهء معمول در نماز است در اين صورت معنى چنين مىشود : « و هم مع ذلك يسجدون » يعنى علاوه بر تلاوت قرآن سجده هم ميكنند .
و او براى عطف جملهء دوم بر جملهء اول است .
و گفتهاند مراد از سجده نماز است كه از نماز به سجده تعبير كرده است به اين جهت كه سجده مهمترين اركانى است كه تواضع را مىرساند ( از زجاج و فراء و بلخى ) و دليل آنها اينست كه واو براى حال است يعنى آيات قرآن را مىخوانند در حالى كه سجده ميكنند يعنى در سجده قرآن مىخوانند و خواندن آيات در سجده نيست پس مراد از سجده نماز است .