گرفت . . . كه بوى ايمان آريد و خلاصه آن معنى شرط و جزا مىشود .
قالَ
: يعنى خداوند بانبياء فرمود كه :
أَ أَقْرَرْتُمْ
. آيا اقرار و تصديق به آن كرديد ؟
وَ أَخَذْتُمْ عَلى ذلِكُمْ إِصْرِي
. يعنى عهد مرا بر اين امر پذيرفتيد ؟ و گفتهاند مراد اينست كه آيا عهد بر اين مطلب را از امم خود گرفتهايد ؟
قالُوا
: يعنى انبياء و امم انبياء گفتند :
أَقْرَرْنا
: يعنى به آنچه امر كردى كه اقرار كنيم اقرار كرديم .
قالَ
: يعنى خداوند فرمود :
فَاشْهَدُوا
: يعنى بر امت خود بر اين امر شاهد باشيد .
وَ أَنَا مَعَكُمْ مِنَ الشَّاهِدِينَ
: در اينجا چند تفسير آمده :
1 - شاهدم بر شما و بر امم شما ( از على عليه السلام ) .
2 - گفتهاند فاشهدوا يعنى بدانيد كه من از شما عالمترم ( از ابن عباس ) و گفتهاند يعنى بهمديگر گواه باشيد .
3 - و گفته شده : يعنى خداوند بملائكه گفت كه شما گواه بر ايشان باشيد ( از سعيد بن مسيب ) .
اين آيه از مشكلات آيات قرآن است و نحويان در وجوه اعراب و تركيب آن به غموض و پيچيدگى رفته و افتادهاند و در تدقيق در آن مو شكافى كردهاند .
ولى در هيچ جا مطلب را كوتاهتر و پر فائدهتر و مهذبتر از آنچه من در اينجا گفتهام نخواهى يافت و توفيق از خداست .
فَمَنْ تَوَلَّى بَعْدَ ذلِكَ
: يعنى هر كه از ايمان به محمد ( ص ) بعد از اينهمه دلايل و حجج و بعد از ميثاق گرفتن از انبياء گذشته رو بگرداند .
از على عليه السلام روايت شده كه : خداوند هيچ پيغمبرى را از آدم و بعد از او مبعوث نكرد مگر اينكه بر او عهد گرفت كه اگر بعثت محمد ( ص ) را دريافت به او