از اطاعت و خوددارى از گناه و گفتهاند مراد از عهد آنچه است كه عقل بر آن دلالت و امر مىكند يعنى منع از باطل و انقياد حق .
أُولئِكَ لا خَلاقَ لَهُمْ
- ( آنهايند كه نصيبى از نعمتهاى آخرت ندارند )
وَ لا يُكَلِّمُهُمُ اللَّهُ
- در اينجا دو قول است :
1 - خداوند هنگام حساب ايشان به چيزى كه موجب خوشحالى آنها باشد سخن نميگويد بلكه به آنچه موجب ناراحتى و بدى حال آنهاست حرف مىزند ( از جبايى ) .
2 - اصلا با آنها حرف نميزند و حساب آنان با كلام ملائكه است و خدا ملائكه را امر مىكند كه آنها را ذليل و خوار بدارند .
وَ لا يَنْظُرُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ
- ( يعنى بر آنها عطوفت و ترحم نميآورد ) و اين كلام مثل اينست كه كسى به ديگرى گويد به من نظرى كن يعنى رحمت كن .
در اين كلام دلالت است كه نظر وقتى با الى متعدى شود معنى ديدن را نميدهد زيرا قطعاً و بلا خلاف در اينجا نميتوان گفت كه خدا آنها را نمىبيند .
وَ لا يُزَكِّيهِمْ
( آنها را پاك نخواهد كرد ) و يا اينكه آنها را بجاى پاكان نخواهد نهاد ( از جبايى ) و گفتهاند : يعنى آنها را از چرك و و بال گناهان با آمرزش پاك نخواهد كرد بلكه عقابشان خواهد نمود . و نيز گفتهاند يعنى دربارهء آنها حكم پاكان روا نخواهد نمود بلكه آنها را محكوم بكفر و فجور خواهد كرد ( از قاضى )
وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ
( يعنى عذابى درد آور ) . در تفسير كلينى از ابن مسعود است كه از پيغمبر اكرم ( ص ) شنيدم كه ميفرمايد :
هر كه قسم دروغ خورد كه بوسيله آن مال برادر مسلمانش را بخورد خداوند را با خشم و غضب ملاقات خواهد كرد و اين آيه را خواند .
و مسلم بن حجاج در صحيح باسناد خودش از طرق مختلفى از ابى ذر غفارى نقل كرده از نبى اكرم ( ص ) كه فرمود : سه كسند كه خداوند در قيامت با آنها سخن نگويد و هرگز بايشان نظر ننمايد و آنان را پاكيزه نگرداند و براى آنها عذابى اليم خواهد بود : اول آدم منت گزارى كه چيزى به كسى ندهد مگر با منت - دوم - كسى كه متاع