هرات از دنيا رفت . اين منظومه چهارمين شعر از هفت اورنگ جامى و دومين شعر از خمسه است . اين شعر فلسفى - تربيتى از چهل فصل تشكيل شده است .
29 . مثنوى ، اين نسخه شمال شعر نه چندان بزرگى از شاعرى نا مشخص با موضوع صوفى ، و داراى 340 بيت است .
30 . « قضا و قدر » ، نويسنده ميرزا محمد قلى طرشتى سليم است . اين مثنوى شامل يكى از محبوبترين اشعار سليم با موضوع مذهبى - فلسفى ، و شامل 282 بيت است .
31 . « قضا و قدر » ، عنوان اين نسخه در متن نيامده است .
نويسنده ، حكيم ركن الدين مسعود كاشانى بن حكيم نظام دين على شيرازى مشهور به حكيم ركن و ملقب به « مسيح » است . وى به عنوان طبيب و شاعر در دربار شاه عباس اول خدمت مىنمود . وى در سال 1066 قمرى / 1655 ميلادى در كاشان از دنيا رفت . اين مثنوى شامل 66 بيت است .
32 . « مثنوى كليم در افتادن او از سطح بام » ، ديگر عناوين اين اثر ، « شكست پا » و « شكست دست » هستند . عنوان اثر در متن نيامده است . نويسنده ميرزا ابوطالب همدانى كاشانى كليم است . اين نسخه شامل مثنوى كوتاهى درباره پريدن شاعر از پشت و بام و آسيب ديدن دست و پاى وى مىباشد . اين مثنوى شامل شمال 70 بيت است .
33 . مثنوى ، شاعر اين مثنوى گمنام مىباشد . اين شعر درباره شكايت از مشكلاتى است كه سرنوشت براى شاعر بوجود آورده است . اين مثنوى شامل 40 بيت است .
34 . مثنوى ، اين نسخه شامل شعر نه چندان بزرگى از شاعر گمنامى درباره دست شكسته اوست . در اين مثنوى 60 بيت وجود دارد .
35 . مثنوى ، اين بخش شامل مثنوى نه چندان بزرگى از شاعر گمنام كه در آن شاعر از نا عدالتى سرنوشت نسبت به خود شكايت مىكند . اين مثنوى شامل 49 بيت است .
36 . « دُر دوست » ، اين عنوان و نام نويسنده در متن نيامدهاند . نويسنده ميرزا حسن اصفهانى ملقب به واهب است . وى در سالهاى 1038 - 1052 قمرى / 1642 - 1629 ميلادى به عنوان وزير در يزد بود و در همانجا از دنيا رفت . اين شعر درباره شكايت شاعر از مصيبتهاى زندگى است . ظاهرا اين نسخه كامل نيست و شامل 120 بيت است .
37 . « بهاريه » ، ديگر اين عنوانهاى اين اثر ، « پير و جوان » ، « مكالمه پير و جوان » و « بهار خزان » هستند . نويسنده ميرزا نصيرالدين محمد طبيب حسينى اصفهانى مشهور به محمد نصير است . او در دوره محمد كريم خان زند ( 1163 - 1193 قمرى / 1779 - 1750 ميلادى ) زندگى مىكرد ، و اواخر سال 1777 يا اوايل سال 1778 ميلادى از دنيا رفت . اين شعر درباره نصايح پيرمردى به جوانى براى بر حذر بودن از زندگى پر از آسايش و لذت است . از جمله نصيحتهاى وى روى آوردن به راه سخت طريقت و نوشيدن از شراب عرفانى و تلاش در جهت رسيدن به عشق پروردگار مىباشد . اين مثنوى ظاهرا كامل است . شامل 229 بيت است .
38 . مثنوى ، ظاهرا نويسنده اين شعر كوتاه ، نصرالدين محمد انعام همدانى مشهور به « نصير » يا « نصير همدانى » است . اين شعر درباره شكايت از سختىهاى زندگى است . اين مثنوى شامل 107 بيت است .
39 . « در فتح بنگاله » ، اين عنوان در متن نيامده است . ديگر عناوين اين اثر ، « در تعريف بهار » و « جنگ اسلام خان » است . نويسنده ميرزا محمد قلى طرشتى تهرانى سليم ( متوفى در سال 1057 قمرى / 1647 ميلادى ) است . اين شعر درباره پيروزى حكومت بنگالى اسلام خان در جنگى در سال 1047 قمرى / 1637 ميلادى مىباشد . اين مثنوى كه ظاهرا كامل است شامل 365 بيت است .
40 . « حمله حيدرى » ، نويسنده ميرزا محمد رفيع بن ميرزا محمود ( يا محمد ) مشهدى ملقب به رفيع خان است [ و متخلّص به باذل ] ، وى در دهلى به دنيا آمد . اين شعر درباره زندگى ، امور و معجزات محمد ( ص ) و اولين خليفههاى اوست و به سبك شاهنامه فردوسى نوشته شده است . اين مثنوى شامل كمى بيش از 4500 بيت است .
41 . « شاهنامه » يا « منتخب شاه نامه حكيم فردوسى » ، نويسنده ابوالقاسم منصور ( يا حسن ، يا احمد ) طوسى ملقب به فردوسى است ، وى ظاهرا در سالهاى ( 329 قمرى / 41 - 940 ميلادى ) به دنيا آمد و بين سالهاى ( 410 - 416 قمرى / 1025 - 1020 ميلادى ) از دنيا رفت . اين بخش شامل 9500 بيت از اشعار شاهنامه فردوسى مىباشد .
42 . « بوستان » ، عنوان ديگر اين اثر « سعدى نامه » است . نويسنده مشرف الدين ( يا مصلح الدين ) ابو محمد عبدالله بن مصلح الدين ( يا مشرف الدين ) شيرازى سعدى است . بوستان يكى از مشهورترين اثرهاى سعدى است و داراى مضمون ادبى و اخلاقى است . اين بخش داراى 10 فصل ( باب ) است كه تفاوتهايى با متن چاپ على اف دارد .
43 . « يوسف و زليخا » ، نويسنده نورالدين عبدالرحمان بن نظام الدين احمد جامى است . اين مثنوى شامل شعر پنجم هفت اورنگ و شعر سوم خمسه است . ظاهرا اين شعر در پاسخ به خسرو و شيرين نظامى سروده شده است .
فهرست توصيفى نسخه هاى خطى فارسى انستيتو دستنويس هاى شرقى سنت پترزبورگ ( فارسى ) — صفحة 529
مساهمون: ان . دى ميكلوخو ماكلاى
ص٥٢٩