مقدمه مؤلف ( جلد هشتم )
توصيف حاضر ادامه دوره كارهاى طبقه بندى و نشر يكى از غنىترين مجموعهها يعنى مجموعه نسخهء خطى موسسه شرقشناسى آكادمى علوم روسيه است . اين جلد شامل توصيف 135 نسخه خطى است ، كه در برگيرنده بخش عظيمى از آثار نه نماينده برجسته ادبيات فارسى اوايل قرن يازدهم تا نيمه اول قرن سيزدهم مىباشد . اين نه شاعر برجسته عبارتند از : ناصر خسرو ( 24 نسخه ) ، عمر خيام ( 16 نسخه ) ، سنايى ( 8 نسخه ) ، احمد جام ( 3 نسخه ) ، مختارى ( 1 نسخه ) ، خاقانى ( 15 نسخه ) ، ظهيرى فاريابى ( 6 نسخه ) ، نظامى گنجوى ( 34 نسخه ) و فريدالدين عطار ( 84 نسخه ) « 1 » .
از مجموعه نسخههاى خطى فارسى دو هزار عنوانى ( حدود پنج هزار نسخه بر اساس واحد نگهدارى آثار ) انستيتوى شرقشناسى سنپترزبورگ ، آثار ادبى ، در بر دارنده بخش زيادى ( تقريبا يك چهارم ) از آنها است . البته در اين مجموعه غنى غير از ادبيات مخطوطات در زمينههاى متفاوت علوم ديگر نيز وجود دارند .
ماجراى جمعآورى اين گنجينه منحصر به فرد ، حاصل بيش از يك قرن و نيم تلاش است . برخى از نسخههايى كه در اينجا توصيف مىشوند ، از آغاز بنيانگذارى موزه آسياى آكادمى علوم در اين مجموعه قرار دارند . از جمله چنين آثارى ، نسخهء زير را مىتوان برشمرد : « تحفهالعراقين » خاقانى ( 65 ، 63
No
توصيف حاضر را مشاهده كنيد ) ، « خمسه » ، « خسرو و شيرين » نظامى گنجوى ( 96 ، 76
No
توصيف حاضر را مشاهده كنيد ) ، « پند نامه » ، « مختار نامه » ، « منطقالطير » فريدالدين عطار ( 115
No
122 ، 120 ، 118 توصيف حاضر را مشاهده كنيد ) .
اما تعداد نسخهء اين مجموعه ، در نتيجه فعاليت بسيار ايرانشناسانى چون : ك . گ . زالمان ، و . و . بارتولد ، و . آ . ايوانف ، اى . اى . زاروبين ، آ . آ . سيمونف ، و . آ . ژوكوفسكى ، ال . اف . بوگدانف و بسيارى شرقشناسان ديگر پيوسته افزايش يافت .
تمايل به سوى آثار مربوط به فرهنگ و به خصوص آثار مكتوب روز به روز در حال افزايش است . بنابر اين به منظور ارائه تصويرى كلى از تركيب اين مجموعه ، جمعى از دانشمندان كه به مطالعه تاريخ فرهنگ در مفهوم كلى مىپردازند ، در سال 1964 ميلادى در بخش ايران موسسه شرقشناسى لنينگراد چاپ كاتالوگ مختصر الفبايى از نسخهء خطى را در نظر گرفتند . « 2 »
همزمان با آماده كردن اين كاتالوگ راهنما ، كار بزرگى نيز در جهت ايجاد توصيف كامل و علمى نسخهء شروع شد ، با اين هدف كه بتواند اطلاعات عميقترى را درباره نسخهء خطى در زمينههاى مختلف علوم در اختيار قرار دهد . بنابر اين از آن زمان پنج چاپ منتشر شده است ، كه به تاريخ ، بيوگرافى ، جغرافيا و فرهنگ نويسى اختصاص يافتهاند « 3 » .
هامش
( 1 ) . دو سوم نسخهء ذكر شده از عطار ، درون نسخههاى « پند نامه » قرار دارند . در ميان آنها تنها يك نسخه يعنى 115No149Bتوصيف حاضر را مشاهده كنيد ) ، به صورت مجزا از ديگر نسخهها قرار دارد . در اين نسخه اطلاعات كوتاهى درباره 55 نسخه اين اثر بسيار محبوب در زمان خود ، از عطار آمده است .
( 2 ) . ا . ا ف . آكيموشكين ، و . و . كوسف ، ان . د . ميكلوخاماكلاى ، آ . ام . موگينوف ، ام . آ . سالاختدينووا . نسخهء خطى فارسى و تاجيكى موسسه ملل آسياى آكادمى علوم شوروى ( كاتالوگ مختصر الفبايى ) . به ويراستارى ان . د . ميكلوخاماكلاى . بخش 2 - 1 . مسكو ، 1964 .
( 3 ) . ان . د . ميكلوخاماكلاى . توصيف نسخهء خطى فارسى و تاجيكى موسسه شرقشناسى آكادمى علوم شوروى . جلد اول . آثار تاريخى . مسكولنينگراد ، 1955 ؛ همان جلد دوم . آثار بيوگرافى . مسكو 1961 ؛ همان . جلد سوم . آثار جغرافيايى . مسكو ، 1976 ؛ اس . اى بايفسكى . جلد چهارم . فرهنگهاى تفسيرى فارسى . مسكو . 1962 ؛ همان . جلد پنجم . فرهنگهاى دو زبانه . مسكو ، 1968 .