هم اكنون دانشمندان ايرانى به صورت پيوسته بر روى مجموعههاى خطى كشور خود كار مىكنند و در ضمن كار دوباره بر روى اين آثار ، اثرهاى انتقادى مربوط به آنها را نيز به چاپ مىرسانند . محققان ادبى ايران با دقت و حتى گاهى سطر به سطر مجموعههاى ادبى كلاسيك فارسى را جمع آورى و بازسازى مىكنند .
محققان ادبى برجسته ايرانى زير ، خدمات بسيارى در اين زمينه انجام دادهاند : وحيد دستگردى ، سعيد نفيسى ، عباس اقبال ، ايرج افشار ، محمد معين ، دبير سياقى ، محمد تقى مدرس رضوى و غيره .
در ميان كتب منتشره اخير مىتوان به تصحيح و نشر آثار ادبى نويسندگان و شعراى سده هاى ؛ ده تا سيزده ميلادى ( رودكى ، فردوسى ، منوچهرى ، فرخى ، عبدالواسع جبلى ، انورى ، خاقانى ، سنايى ) اشاره نمود . بايد خاطر نشان كرد كه سطح تحقيقات ادبى انتشارات ايرانى در سالهاى اخير به صورت چشمگيرى ترقى كرده است . براى مثال ، مىتوان از انتشار ديوان انورى توسط محمد تقى مدرس رضوى ، و همچنين انتشار ديوان كامل اسماعيل اصفهانى به اهتمام حسين بحرالعلومى ، به عنوان نمونههايى از اين گونه آثار فيلولوژى ياد كرد « 1 » .
اما دانشمندان ايرانى درباره كارهاى محققان اهل شوروى بر روى آثار ادبى خود ، هنوز بسيار كم اطلاع دارند ، و آنها را براى آماده كردن اين گونه كارهاى تحقيقاتى به ندرت جذب مىكنند . و نسخهء خطى فارسى در مخازن غنى شوروى و همين طور در مجموعههاى موجود در موسسه شرقشناسى فرهنگستان علوم شوروى تا كنون به استثناى موارد نادرى ، مورد بررسى قرار نگرفتهاند .
تجربه كار توصيف علمى اثرها نشان داده است كه نسخهء خطى موسسه شرقشناسى فرهنگستان علوم شوروى تصور كافى و جامعى از پيشرفت ادبيات اوليه كلاسيك فارسى به دست مىدهند . به همين خاطر آنها مىتوانستند اساسى براى انتشار متنهاى انتقادى نويسندگان برجسته قرن ده تا سيزده باشند . مجموعههاى بزرگى از نسخهء خطى يعنى سرمايه ادبى شعراى برجسته پيش از حمله مغول در ذخيره آثار ادبى موسسه شرقشناسى هستند ، براى مثال مىتوان موارد زير را نام برد : فردوسى ( نسخه ) ، انصارى ( نسخه ) ، ناصر خسرو ( نسخه ) ، انورى ( نسخه ) ، نظامى ( نسخه ) ، خاقانى ( نسخه ) ، عمر خيام ( نسخه ) ، عطار ( نسخه ) . در ميان آنها تعداد كمى از نسخههاى آثار چاپ نشده « 2 » نيز وجود دارد كه به صورت نمونه نادرى در مخازن نسخههاى خطى جهان وجود دارند . سرمايه نويسندگان اهل تصوّف ، از اين رو حائز اهميت هستند كه در ذخيره نسخههاى خطى موسسه شرقشناسى فرهنگستان علوم شوروى به صورت وسيع وجود دارند .
و بديهى است كه در صورت وجود انتشار جديد نسخههاى خطى جمعآورى شده توسط ما كه در حوزه كارى ناشران قرار نگرفتهاند ، فرصتهاى نه چندان كمى را براى بازسازى ، نقد و بررسى ادبيات كلاسيك فارسى را بوجود مىآورند .
اطلاعات اوليه درباره آثار موجود در مجموعه نسخهء خطى فارسى و تاجيكى موسسه شرقشناسى و همچنين درباره سرمايه ادبى موجود در آن كاتالوگ كوچكى بر اساس حروف الفبا آمده است ، كه اين كاتالوگها توسط همكاران دفتر ايرانى در سال 1964 منتشر شده است . ( منظور از اين اطلاعات ، ديوانها ، كليات ، آثار مجزا ، به هنگام كشف كلى محتواى مجموعهها و آلبومهاى شعرى است ) « 3 » .
هدف از اين كار ، در حال حاضر ، بازسازى و نقد سرمايه ادبى نويسندگان اوليه فارسى زبان است . كار حاضر يعنى جلد هفتم و همچنين جلد هشتم پس از آن يعنى « توصيفها » به سرمايه ادبى سى و سه نويسنده نسخه پيش از حمله مغول
هامش
( 1 ) . ديوان انورى به اهتمام محمد تقى مدرس رضوى ، جلد اول ( قصيده ) ، تهران ، 1959 / 1337 ، جلد دوم 1961 / 1340 ؛ ديوان خلاقالمعانى ابوالفاضل كمالالدين اسماعيل اصفهانى به اهتمام حسين بحرالعلومى ، تهران 1970 / 1348 .
( 2 ) . بايستى زمان و تاريخ تأليف اين فهرست را در نظر گرفت ، ممكن است پس از تاريخ تأليف آن ، برخى از اين آثار تصحيح و منتشر شده باشد ( ويراستار ) .
( 3 ) 5 . ا . اف . آكيموشكين ؛ و . و . كوشف ؛ ان . د . ميكلوخا - ماكلاى ؛ آ . ام . موگينوف ؛ ام . آ . سالاختدينووا [ صلاحالدينووا ] ؛ نسخههاى خطى فارسى و تاجيكى موسسه ملل آسياى فرهنگستان علوم شوروى ( كاتالوگ كوچك الفبايى ) . به ويراستارى ا ن . د . ميكلوخاماكلاى ، بخش اول - دوم ، مسكو ، 1964 .
6 . جلد هشتم گردآورى شده توسط نيازوف ، شامل توصيف مجموعه نسخههاى خطى 9 نويسنده و شاعر برجسته ( عمر خيام ، ناصر خسرو ، سنايى ، احمد جام ، مختارى ، خاقانى ، نظامى ، عطار ، ظهير فاريابى ) است .