مقدمه مؤلف
تقريبا نيمى از مجموعه نسخهء خطى فارسى و تاجيكى انستيتوى شرقشناسى فرهنگستان علوم شوروى ، را مجموعه ادبى آن تشكيل مىدهد كه تعداد آن به بيش از دو هزار نسخه بالغ مىشود . در تركيب اين مجموعه ادبى ، آثار زير وجود دارد : آثار ادبى با مؤلف نامشخص ؛ شرح برخى از آثار ادبى ؛ رسالههاى تئورى گلچين ادبى شعر و نويسندگان فارسى زبان « 1 » ؛ فرهنگ تفسيرى آثار ادبى مجزا « 2 » .
جلد هفتم مجموعه فهارس حاضر « توصيف نسخهء خطى فارسى و تاجيكى موسسه شرقشناسى » « 3 » در بخش ايرانى موسسه شرقشناسى لنينگراد منتشر شده است و شامل آثار ادبى و به طور كلى اشعار دوره پيش از حمله مغولها يعنى سدههاى ده ، يازده ، دوازده و چهل سال اول قرن سيزده است .
اين قرون اوليه از حيات ادبيات زبان فارسى ( يعنى از زمان پديدار شدن شعر در زبان فارسى در قرن نهم تا پيش از حمله مغول در اوايل قرن سيزدهم ) به عنوان دوره رشد و پيشرفت آن در نظر گرفته شده است . يعنى اوج فعاليت ادبى ملت ايران كه زاده تلاش به سوى استقلال فرهنگى ملى است ، نمود واقعى خود را در اين دوره شكوفايى سريع شعر فارسى پبدا كرد .
در اين عصر ، مكاتب اصلى ادبيات كلاسيك و سبكهاى عمده شكل مىگيرند . اصول تئورى اثرهاى ادبى بوجود مىآيند ، اصول شعر رسمى مورد بررسى قرار گرفته و جزئيات و فروع آن نيز پديد مىآيند . پس از آن نيز تقريبا تا قرنها بعد بدون تغيير باقى مىماند . حاصل اين دوره ، بر آمدن شخصيتهاى برجسته بزرگى همچون رودكى ، فردوسى ، عمرخيام ، نظامى ، انورى ، خاقانى و سنايى است كه آثار آنها سبب ارزش ادبى شعر فارسى - تاجيكى در تمام جهان شده است . ادبيات فارسى قرون وسطى ، با ارزش ترين دستاورد فرهنگ ملى ايرانى - تاجيكى است .
علاوه بر اين ، نمايندگانى از ملتهاى ديگر همچون مردم خاورميانه و خاورنزديك در ايجاد اين ادبيات سهمى داشتهاند ، چرا كه فارسى درى ، زبان ادبى و ملى آنها نيز بوده است . طبيعتا به همين دليل ، هم در شوروى و به خصوص در تاجيكستان ، ازبكستان ، آذربايجان و هم در ايران ، افغانستان ، هند و پاكستان توجه زيادى به بررسى اشعار كلاسيك فارسى شده و به كمك نسلهاى متعددى از دانشمندان روسى و شوروى ، كارهاى بسيارى براى جمعآورى ، نشر و بررسى آثار ادبيات كلاسيك فارسى انجام شده است . از ميان كارهاى اخير مىتوان به آثار مهمى از قبيل : چاپ كامل انتقادى « شاهنامه » فردوسى ، تصحيح انتقادى اشعار نظامى و چاپ كامل اشعار رودكى اشاره كرد .
هامش
( 1 ) 1 . آثار مربوط به تراجم احوال و تذكره ها در جلد دوم مجموعه توصيف نسخهء خطى فارسى و تاجيكى موسسه ملل آسيا توسط د . ميكلوخا - ماكلاى در مسكو ، در سال 1961 ميلادى به چاپ رسيد .
( 2 ) 2 . فرهنگهاى تفسيرى و دو زبانه در جلد چهارم مجموعه توصيف نسخهء خطى فارسى و تاجيكى ملل آسيا آثار توسط اى . اس بايفسكى در مسكو ، در سال 1962 به چاپ رسيد .
( 3 ) . فهارس توصيفى نسخهء خطى فارسى و تاجيكى ، در عناوين زير منتشر شدهاند ؛ جلد اول : كتب جغرافيايى ، ان . د . ميكلوخا - ماكلاى ، مسكو ، لنينگراد ، 1955 ؛ جلد دوم : كتب تراجم و شرح احوال ، همو ، مسكو ، 1961 ؛ جلد سوم : كتب تاريخى ، همو ، مسكو ، 1975 ؛ جلد چهارم : فرهنگهاى فارسى ، اس . اى . بايفسكى ، مسكو ، 1962 ؛ جلد پنجم : فرهنگهاى دوزبانه ، همو ، مسكو ، 1968 .