پديد آورنده : محمد قاسم بن حاج محمد كاشانى متخلص به سرورى مىباشد و گاهى به محمد قاسم سرورى كاشانى نيز خوانده مىشود . وى از شاعران پارسى اواخر قرن شانزدهم و اوايل قرن يازدهم قمرى / هفدهم ميلادى مىباشد . تاريخ تولد ايشان مشخص نيست . وى اصالتاً اهل كاشان بوده و در اصفهان مىزيسته است . جهانگرد مشهور ايتاليايى پترو دلاواله در نوامبر 1622 ميلادى در اصفهان با محمد قاسم بن حاج محمد كاشانى برخورد مىكند و در خاطراتش دربارهاين ملاقات مىنويسد . محمد قاسم بن حاج محمد كاشانى پس از سال 1032 قمرى ( 23 - 1622 ميلادى ) در هندوستان در شهر لاهور زندگى مىنمود . وى در راه مكه از دنيا رفت .
تاريخ تأليف اثر : اين فرهنگ در سال 1008 قمرى ( 1600 - 1599 ميلادى ) تأليف و به شاه عباس اول تقديم شده است .
فرهنگ سرورى شامل دايره واژگان زبان فارسى قرن يازدهم هجرى / قرن هفدهم ميلادى مىباشد . در اين كتاب در وهله نخست به كلمات آركائيك ( باستانى ) و كهن زبان فارسى مىپردازد ، گاهى نيز طرز تلفظ يك واژه به زبانهاى محلى مناطق مختلف ايران نيز آمده است . اين فرهنگ شامل مقدمه ، 28 فصل و ضميمه مىباشد . آخرين باب درباره توصيف اصطلاحات استعارى زبان فارسى مىباشد و با عنوان « باب الاستعارات » نامگذارى گرديده است . اين فرهنگ بر اساس حروف الفبا تقسيم بندى گرديده است . مؤلف در اين لغتنامه از اشعار شاعرانى چون : اسدى توسى ، دهقانى ، فرخى ، عنصرى ، فردوسى ، منجيك ، سنايى ، خود نويسنده و . . . استفاده نموده است . در مقدمهاين اثر نويسنده فهرست شانزده منبع مرجع خود را ذكر نموده است كه برخى از اين آثار در حال حاضر در دسترس نيستند . از جمله منابع اين فرهنگ « رساله ابو حافظ سغدى » ، « زفان گويا » ، « لسان الشعراء » ، « رساله محمد هندى شاه » مىباشد . در سال 1028 قمرى ( 1619 ميلادى ) نويسنده پس از آشنايى با « فرهنگ جهانگيرى » ويرايش دوباره فرهنگ خود را آغاز مىنمايد و در تحرير دوم علاوه بر كتاب مذكور از فرهنگ لغت « تحفهء السعادهء » استفاده نموده است . نويسنده در تحريردوم « مجمع الفرس » ديباچهء ديگرى تحت عنوان « مقدمه دوم » به آن مىافزايد .
فرهنگ « مجمع الفرس » خود نيز به عنوان مرجعى براى فرهنگهايى چون « برهان قاطع » بوده است .
كمال يا نقصان نسخه : اين نسخه تحرير اول « مجمع الفرس » مىباشد . اين نسخه از انجام افتادگى دارد و باب استعارات و همچنين بخش پايانى را فاقد است . ديگر بخشهاى اين كتاب تقريباً كامل مىباشد . صفحات 26 - 1 ، 35 ، 36 ، 313 ، 314 بعدها به كتاب افزوده گرديده است . طرز تلفظ كلمات در اين نسخه به طور كامل بيان گرديده است .
تاريخ كتابت : ماه صفر سال 1028 قمرى ( ژانويه - فوريه سال 1619 ميلادى ) مىباشد .
مكان كتابت : ايران .
نام كاتب : نيامده است .
اطلاعات حاشيه و پشت نسخهاى : در حاشيهاين فرهنگ گاهى معانى كاملتر واژگان آمده است و گاهى معناى آن واژه در فرهنگ ديگرى با ذكر منبع ذكر گرديده است .
سابقه نسخه : اين نسخه توسط ژ . ل . روسو در سال 1819 ميلادى به انستيتو شرقشناسى سنپترزبورگ وارد شده است .
اندازه صفحه : 5 . 19 * 11 سانتيمتر ؛ تعداد برگ : 316 + 2 ؛ تعداد سطر : 18 ؛ اندازه متن : 14 * 6 سانتيمتر .
نوع كاغذ : كاغذ شرقى زرد ، بسيار براق و سفيد ( آهار مهره شده ) ؛
نوع جوهر : متن كتاب با جوهر سياه ، واژگان تفسيرى با جوهر قرمز ( شنگرف ) نوشته شده است ،
نوع خط : نستعليق شكسته زيبا .
نوع جلد : صحافى مقوايى با پارچهاى آلبالويى رنگ ، با عطف تيماج سرخ رنگ ، بخش درونى جلد پارچه ابريشم سبز مىباشد ؛ اين نسخه در سال 1955 ميلادى ترميم شده است ، برخى صفحات نسخه رطوبت ديده است .
اطلاعات تكميلى فهرست نگاران :
اولين شرح نسخه :
Salemann ( . ) , Ss . 77 .
چاپ . نمونههاى ديگر نسخه ؛ انتشارات . نسخه :
Tabriz . 1844 ; Tehran . 1338 / 1959 .
فهرست نمونههاى ديگر نسخه :
. . .
اطلاعات بيشتر :