بىشك اسلام ، خاستگاه تمدن عرب و بزرگترين پايگاه در تمدن آنهاست ، و خط نيز از ابزار تمدن و آثار آبادانى به شمار مىرود ، چنان كه ابن خلدون بدان تصريح كرده است و در مقدمهء كتابش چنين مىگويد : « از اين رو در مىيابيم كه بيشتر باديهنشينان ، بى سوادند و نمىتوانند بنويسند و بخوانند و هر كس هم كه بخواند يا بنويسد ، خواندنش دقيق و نوشتنش كامل نيست . آموزش خط را در شهرهايى كه از آبادانى بسيارى برخوردارند رساترين ، زيباترين و آسانترين راه براى استحكام صنعت خط در اين شهرها مىيابيم » . بىترديد اسلام به بسيارى از شهرها كه وارد شد و حتّى هر كشورى را كه در زمان خلفاى راشدين از نظر زبان و آداب و رسوم ، تحت سلطهء اسلام قرار گرفت ، به آيين اسلام فرا خواند . امروزه به عرب بودن خود افتخار مىكنند و بخشى از جهان را تحت تسلط خود دارند ، به اين علت است كه آنها ملتهاى ديگر را به آيين اسلام فرا مىخواندند و حامل قرآن كريم بودند و همچنين قرآن به زبان آنها نازل شد و اين امر باعث شد تا آنان ، بيشتر به تعصبات عربى روى آورند و هرگاه آنها كشورى را فتح مىكردند و به آبادانى آن مىپرداختند ، بزرگترين چيزى كه عربها پس از اسلام رعايت مىكردند ، آداب و رسومشان بود كه اسلام آن را پذيرفته و تأييد كرده بود و از آن ميان ، نوشتن بود كه گرچه در كشور يمن معروف شد و خط آنها حميرى بود و خط مردم عراق جزم نام داشت ، ليكن به وسيله نخستين مسلمانان كه آن را فرا گرفتند ، انتشار يافت و آنان ، قرآن را با اين خط نگاشتند « 1 » و در آن روزگار ، همهء مسلمانها از آنها پيروى مىكردند ، سرانجام ، دستخط حميرى يمن از بين رفت و خط كوفى جايگزين آن شد .
اين نوشته را بر روى يكى از آرامگاههاى مسلمانان در كوفه ديدم ولى تاريخ آن ذكر نشده است تا كاملا زمان آن براى ما مشخص شود .
هامش
( 1 ) - در كشف الظنون ج 1 ، ص 466 مىگويد : ابن اسحاق از ميان پيشينيان ، نخستين كسى بود كه كتابها را نوشت .
خالد بن ابى الهياج به خوش خطى مشهور بود و سعد ، وى را به نوشتن قرآن ، شعر و روايات براى وليد بن عبد الملك گمارد .
از ديگر نويسندگان قرآن مىتوان خشنام بصرى و مهدى كوفى را نام برد كه در روزگار رشيد مىزيستند . يكى ديگر از آنها ابو حدى بود كه در دوران معتصم ، قرآنهاى بزرگان و خبرگان كوفه را مىنوشت .