ويژگيهاى مصوتها كه حاكى از تضادند جنبهء كيفى ( طنين ) دارند و نه كمّى ( كشش ) . واجگونههاى
( i ? , e ? ) / e /
و
( u ? , o ? ) / o /
نمايندهء تقابل ميان تلفظ شهرى يا درسخواندگان ( مثلا
ce ? le ? m
: قليان و
bozorg
:
بزرگ ) و تلفظ روستايى و كمدقّت
c ? i ? lem )
يا
bu ? zorg , c ? i ? le ? m
يا
( bu ? zu ? rg
هستند . مصوت ميانى
( ? ? ? , e )
باعث تفكيك خوشهء صامتها مىشود ( مثلا
adel
يا
ad ? ? ? l
عدل ) . در غرب افغانستان ، بويژه در هرات و نزديك مرز ايران ، واژههايى كه به
- a
ختم مىشوند ( مثلا
, gofta
)
k ? a ? na
به صورتهاى ايرانى خود
( ka ? ne / ka ? na ? , - gofte / gofta ? )
نزديكترند .
دستگاه صامتها تقريبا همان است كه در فارسى ايرانى كنونى وجود دارد ، با اين استثنا كه تقابل ميان واجهاى
/ q /
و
/ g ? /
معمولا حفظ مىشود
qa ? r )
: خشمگين ؛
g ? a ? r
: غار ؛
ba ? g ? i
: « بقيّه » ؛
ba ? g ? i
« منسوب به باغ » ) . در برخى از گويشهاى شرقى كه از طريق پشتو و نيز در برخى از