ابن كثير شامى در تاريخ خود از برقانى كه يكى از علماى اهل سنت بوده ، چنين نقل كرده است . حسن بن محمّد از شيعيان معتزلى مشرب است و در عين حال در نظر من دانشورى صدوق و درستكردارى است .
و از عقيقى نقل كرده كه حسن بن محمّد مرد موثقى است جز اينكه مرام اعتزال دارد .
مؤلف گويد ، بر آنها كه به تتبع آثار متكلمان عامه و ديگران مىپردازند پوشيده نيست كه ، اهل سنت در اصول عقايد بيشتر اوقات تفاوتى ميان شيعه و معتزله نمىگذارند و به طورى كه از مطاوى كتاب ما هم بدست مىآيد اكثر نظريات معتزله را به شيعه و نظريات شيعه را به آنها نسبت مىدهند و در غير اين صورت تشيّع نوبختىها و صحت عقايد ايشان ، آشكارتر از آن است كه يادآورى بشود .
با توجه بدانچه گفته شد بايد بدانيم ، رجالىها ترجمه ابو محمّد حسن ابن موسى نوبختى را كه پيش از سنه سيصد هجرى يا پس از آن مىزيسته است متعرض شدهاند و همچنين به ذكر نام موسى بن حسن بن محمّد بن عباس بن اسماعيل بن محمّد بن اسماعيل بن نوبخت پرداختهاند . بنابراين ، جاى آن نيست كه اين دو تن را با حسن بن محمّد متحد دانست به صرف اينكه اسم پدر يا اجداد را به منظور رعايت اختصار حذف كرده باشند ، به وحدت آنها عقيدهمند شد .
آرى ، دور نيست كه حسن يادشده در رجال فرزند موساى مذكور در كتب رجال باشد يا برعكس موسى فرزند حسن باشد و تعدد دو حسن را كه ما يادآورى كرديم همان است كه به نظر قاضى نور اللّه هم آمده بوده و بدين مناسبت است كه او هم دو ترجمه جداگانه براى آنها تشكيل داده است .
225 - شيخ ابو محمّد حسن بن محمّد مكتب
ابو محمّد از مشايخ شيخ صدوق رحمه اللّه بوده است .