Skip to main content

تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي ) — Page 230

Contributors:

P.230
شير آهو وخر كور كرمتر از شير ماديان ولطيف ودر تحريك ياه وأقوى است لبن الخفاش ولبن الأسد شير شب پره وشير در نهايت كرمى ودر غايت جلا وادرار ونفوذند لبن الحامض به فارسي ماست نامند ودر دويم سرد وتر ومرطب ومقوى باه محرورين ومسكريه تشنگى وغذائيه أو نسبت بدوغ زيادة در ساير افعال قريب با اوست ومخيض مذكور خواهد شد واو مضر معده سرد وكثيف ودير هضم ومسدد ومولد خلط خام ومضر تبهاى مركبه وعفنه ومصلحش معاجين حاره وزنجبيل پرورده است لبا به فارسي فرشه وبتركى آغوز نامند واو شير غليظى است كه بعد از ولادت سه چهار وروز دوشيده شود ويكوقيه أو ده رطل شير را غليظ مىكند ودر تسمين بدن وتحريك باه محرروين مؤثر وبغايت مسدد ومورث فواث وموبذ حضاة ودير هضم ومصلحش شيرينيهاست لبن السودا نزد أكثر اسم فرفيونست وبغدادى وبعضى گويند چيزيست شبيه بصمغ ومايل بسياهى وزردى وبغايت گرم واز نواحي مغرب خيزد وبوئيدن أو باعث رعاف وعطسهء مهلكه واز سموم قتاله وضماد أو محلل أو رام صلبه است در چند ساعت لبن التيوعات شير نباتات شيردار است مثل مازريون ومجموع أو از سموم ومسهل بعفيف اند وهر يك مذكور است وانچه اسم مخصوص ندارد در يتوعات مرقوم ميكرد ولباب القرطم مغز دانه كافشه است وگذشت لباب لفوم دلباب الحنظه ولباب البر ولباب القمح نشاسته است لب النخلة جمار است لبروث بلغة مغربى قسمي از اسلبخ است ومستعمل صباغاتست لبينى بيونانى اذان الفار بستانيست لبسان خردل بريست لبروث بلغة مغربى قسمي از ابلخ است ومستعمل صباغانست لبينى بيونانى اذان الفار بستانيست لبسان خردل بريست لبيديون ولپرون منطرج است لبانه اسم مغربى فرفيونست لبنى ميعه سايله است لبان معرب از لببانو ايونانيست وان كندر است لبدانه بلغة تنكابن اسم چكيلك تركيست لجمى اسم هندى قاقله است لجلاج بلغة اكسيريان زبيق پاك صافست لحوم اقسام گوشت مذكور است ودراينجا قوانين كليه تحرير مىشود ودر حديث وراد شده كه مستيد الطعام اللحم چه اغذيهء انسان كه از دوائية ابعد باشد امنحصر در نبات وحيوانست ودر استحاله تا مشابه مغتندى مى شوند ناچار است كه در طبيعت در نبات هفت قسم فعل كند تحليل واستحاله وتقريق وعقد وتغذيه وتشبيه وادخال ودر هر حيواني محتاج همهء افعال نيست چه در شير بنفعل كافيست كه تفريق وتغذيه كه آن هضم وتميز است واز عقد وتشبيه وادخال ودر تخم طيور محتاج تجليل واستحاليه وتميز نيست ودر لحوم محتاج بدو فعل است كه تشبيه وادخان باشد پس لحومات بهتر از ساير اغذيه است وبهترين طيور متوسة اوست كه قريب بمرغ خانگى باشد مثل كبك وتذر دو أمثال أو وبهترين از مواشي گوسفند وبز است كه زيادة از يك سال داشته باشد وكمتر از شش ماه وبعد از آن گوسالهء يك سأله وشتر جوان بهتر از شتر بچه واز وحوش بهترين أو آهو بره وبچهء بز كوهيست ودر مزاج صاحبان تعب وصنايع وقوى الحرارة گوشتهاى غليظ مناسب است وآنچه بحد كمال نرسيده باشد واقسام ميسه ومصيمه وپر سال وبسيار لاغر مورث امراض بيشمارند وروزى دو بار گوشت خوردن ممنوعيست چه هضم أو بر طبيعت دشوار است ومداومت خوردن گوشت موجب قساوة قلب وتيرگى باصره وبلادت وعروض صفات بهيمى است وبسيار دير خوردن آن باعث ضعف أرواح بدني وسقوط قوتهاى اوست وشرب آب بعد از آن بغايت مضر وتناول نمودن در شبها باعث تخمه وجمعكردن أو با شير وتخم مرغ جايز نيست وهر چند مبالغه در كوبيدن وپختن أو كنند وبهتر گوشت آب غير ماء اللحم سريع النفوذ وموافق تا قهين وضعيف القوة است لحية النتيس دواى مختلف فيه است نزد انطكى وجمع ديگر نباتيست برگش مثل برگ كند نا وقليل العدد ومفروش بر زمين ودر أصفهان شنگ بسكون نون نامند ومانند سبزيها ميخورند وحنين بن إسحاق وجمعى ديكر كويند كه ديسيقور بدوش قسيوش دانسته‌اند وقول أو معتبر است واو نباتيست شبيه بدرخت كوچكى وشاخهاى أو صلب وبرگش ومستدير وبا زغب وصلابت وگلش شبيه بكلنار وقسمى از ان سفيد ونزديك بيخ أو نوعي از طراثيث ميرويد نزديك بسرخى روشنى وبعضى سفيد وبعضى أشقر مىباشد وبر ومى آن طرثوث را هر قسطيداس نامند وبيونانى ابوقطيس واو از جميع اجزاء نبات قسيوس قويتر است ومراد از اعصارهء لحيته التيس عصارهء طرثوث مذكور است ودر آخر أول سرد ودر سيم خشك وقابض واجزاى ترياق فاروق وقاطع نفث الدم وحيض واسهال مرارى دموى وقاطع قرحهء امعأ وقرحهء ريه وضماد أو مقوى اعضاى ضعيفه وفم معده وجگر ودر ساير افعال قويتر از اقاقيا وقدر شربت از عصارهء أو تا سه درهم واز برگ وگل أو تا چهار درهم وذر ور برگ وگل أو جهة التيام جراحات ورفع تغفن آن وكل أو با موم وروغن جهة سوختگى آتش واو رام حاره وخوردن أو جهة قرحهء امعأ وتقوية معده ومنع ريختن مواد ما ونافع ومضر كرده ومصلحش عناب وبدلش حضض واقاقياست وأبى خالدا فريق وامين الدولة وجمعى ديگر بيان نموده اند كه شاخهائى است بي برگ ومايل بسرخى ودرخشندگى است وسرخى أو مايل بسياهى وبقدر شيرى وأكثر آن در تحت زمين وچهار انگشت أو را زمين پيه است ودر شوره زارها ميرويد وأين قول أصح نمايند چه بيخ گياه مزبور نوعي از طراثيث است ومحمد بن زكريا خوردن لحية التيس را رافع سموم دانسته‌اند لجام الذهب صناعي أو تنكار است ومعدنى أو در بورق مذكور شد لحاء الغول بضم أول شعر الغول است لحا ويكسر أول پوست