طرائف 240 - 241 [ ند 499 / 155 ] .
ظاهرا حدس آقا بزرگ در اتحاد اين تأليف با " انس الفريد " و " انس الخواطر " درست
مى باشد . عنوان " انس الفريد " را بسيارى از شرح حال نويسان مسكويه از قبيل أبو سليمان
المنطقي ، ياقوت ، ابن القفطي وشهرزورى ، ثبت كرده اند . عناوين " نديم الفريد : و " انس
الخواطر " را خوانسارى ياد كرده وظاهرا اينها را دو تأليف مستقل مى داند ( روضات
1 / 254 - 255 ) . بطور كلى نك : 106 - 101 . pp , Contribution , Arkoun . وى همانند
آقا بزرگ " نديم الفريد " را با " انس الخواطر " يكى مى داند . آنچه اين فرض را تقويت
مى كند اين حقيقت است كه خوانسارى عنوان " انس الخواطر " را از تاريخ الحكماء
شهرزورى نقل مى كند اما در متن شهرزورى آن گونه كه Arkoun ( همان ص 102 ) نقل
مى كند از " انس الفريد " آمده است . در برابر امامي بر اين باور است كه انس الفريد ( كه
آن را با نديم الفريد يكى مى داند ) كتابي غير از " الخواطر " است ( عنواني كه أبو سليمان
المنطقي از آن ياد كرده وحدس امامي اتحاد آن با انس الخواطر است ) . نك : مقدمه
امامي بر چاپ تجارب الأمم ، تهران - 1987 ج 1 ص 25 . ابن طاووس نخستين كسى
است كه عنوان " نديم الفريد " را بدست داده است . بنا به گفته ء آقا بزرگ : در روضات ،
نديم به عنوان " مجموعة شبه الكشكول " توصيف شده است . اما اين توصيف نه در چ
سنگى ( نك : ص 70 ) ونه در چاپ اسماعيليان از روضات ( نك : ج 1 ص 254 ) نيامده
است . آقا بزرگ همچنين مى گويد كه خطبهاى از امام على [ ع ] از اين تأليف در برخى از
كتب متأخر نقل شده اما شاهدي بدست نمى دهد كه آن كتاب باقي مانده باشد .
مورد نقل شده أول روايتي است عليه عبد الله بن عمر . نقل دوم كه طولانى تر است
مشتمل بر نامهاى است كه مأمون به بنى عباس ، موالى آنان ومردم بغداد نوشته ودر آن
نصب امام رضا [ ع ] به ولا يتعهدى را كه به تازگى در گذشته ، توجيه مى كند . اربلى ( كشف
3 / 74 ) از اين نامه ياد كرده ; أو به كتاب النديم اشاره كرده بدون آنكه نامى از مؤلف به
ميان آورد ; أو مىافزايد كه در وقت نوشتن ، كتاب در دسترس أو نبوده است . اين نامه به
نقل از طرائف در بحار 49 / 208 - 214 همراه با توضيحات علامه مجلسي در صص
214 - 215 آمده است . براي ترجمه وتحليل آن نك : " , Docments " , Madelung
كتابخانه ابن طاووس ( فارسي ) — صفحة 465
مساهمون: إتان گلبرگ
ص٤٦٥