نقل كرده است . 123
يك " أصل " مجموعه ء رواياتى است كه يكى از صحابهء امام براي نخستين بار
كتابت وتدوين مى كند . بنابر تاريخ شيعي ، چهارصد عدد از تأليفات در دوران
أئمة [ ع ] نوشته شده بودند . از اين أصول تنها شانزده مورد بطور كامل باقي مانده اند . 124 يكى
از اين أصول كه بدست ما نرسيده " أصل عبد الله بن حماد أنصاري " مى باشد كه در نيمه
دوم قرن دوم مىزيسته واز أصحاب امام صادق [ ع ] وامام كاظم [ ع ] بوده است در هفت
تأليف ابن طاووس از اين " أصل " ياد شده است . تأليف ديگر ، از دوران پيش از غيبت كه
ابن طاووس از آن نقل كرده " قصص الأنبياء " محمد بن خالد برقى است كه در ميانه ء قرن
سوم مىزيسته است . اين عنوان در فهارس كتب امامي نيامده ونقل ابن طاووس از آن ،
تاكنون ، تنها شاهد وجود آن مى باشد .
سه مؤلف بارز شيعي از قرن چهارم وپنجم مورد استناد قرار گرفته اند .
قديمىترين آنها محمد بن يعقوب كلينى ( م 329 ) است كه كتاب الكافي وى
قديمىترين كتب أربعة ء فقه شيعي است . ابن طاووس از " كافى " كه تنها تأليف كلينى است
كه بطور كامل باقي مانده است ، مكرر نقل مى كند . به علاوة ، ابن طاووس نقلهاى طولانى
از تألف ديگر كلينى " الرسائل " مى آورد . اين نقلها عمدتا مشتمل بر مكتوباتى است كه
امام على [ ع ] امام حسين [ ع ] وامام جواد [ ع ] به برخى از شيعيان خود نوشته اند ابن
طاووس كتاب " تعبير الرؤيا " ى كلينى را نيز در دست داشته است . دومين مؤلف محمد بن
علي بن بابويه ( م 381 ) است كه يكى از پركارترين مؤلفان أوائل دوره " بويه " مى باشد .
ابن طاووس به بيست تأليف وى اشاره مى كند . ابن بابويه نيز نظير كلينى ، مجموعه
روايات فقهى را در كتاب با عنوان " من لا يحضره الفقيه " * تأليف كرده كه به عنوان
دومين كتاب از كتب أربعة محسوب مى شده است . وى صاحب كتاب " مدينة العلم " است
كه پنجمين كتاب عمده در فقه شيعي محسوب مى شده است . اين كتاب كه در زمان
هامش
123 . جزئيات تأليفاتى كه در اينجا ياد شده را مى توان در محل مناسب خود در " فهرست " يافت .
124 . براي جزئيات بيشتر نك : " Usul " , Kohlberg
* . كلمه ء " كتاب " بر خلاف بيشتر موارد ، جزو نام كتاب مذكور از ابن بابويه مى باشد . يعنى در صورتي
كه كلمه ء كتاب خوانده نشود ، عنوان مفهوم ندارد .