را ندارند « 1 » .
[ وَ أَنَّ الْفَضْلَ بِيَدِ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ ]
و هر فضل و نعمتى به دست خداست كه او به هر كه بخواهد مىبخشد و خدا داراى فضل و رحمت بىپايان است .
بنا بر آنچه كه ذكر شد مبنى بر فرق بين اسلام و ايمان و فرق بين ملّت و دين ، اينكه مراد از قول خدا :
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا
اسلام است كه با قبول دعوت ظاهرى و بيعت عامّ حاصل مىشود و قول خدا :
« آمنوا » امر به ايمان حقيقى و قبول دعوت باطنى با بيعت خاصّ ولوى است .
با توجّه به مطالب مذكور ما مىگوييم :
ممكن است مقصود از اهل كتاب ملّت باشد خواه به نحو آيين و عقيده باشد ، خواه به نحو قبول رسالت با بيعت عام .
و خواه اهل ملّت محمّد صلّى اللّه عليه و آله باشند يا اهل ساير ملّتها و نيز لفظ « لا » در
لِئَلَّا يَعْلَمَ أَهْلُ الْكِتابِ
زايده نباشد ، تعليل گفتارى باشد كه از قول خدا :
آمِنُوا بِرَسُولِهِ
استفاده مىشود ، يعنى ايمان با بيعت خاصّ .
و معناى آن اين است : كه گفتيم به رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله ايمان آوريد با قبول كردن دعوت باطنى .
زيرا كسانى كه به بيعت اسلامى قانع شدند و از اهل كتاب رسالت بودند نمىدانند كه آنها بر چيزى از فضل خدا را توانايى ندارند ، بلكه گمان مىكنند بر فضل خدا كه از اموال دنيا ظاهر است قدرت دارند
هامش
( 1 ) تفسير جامع جلد 7 ص 78 .