يعنى از شدّت سبز بودن به سياهى مىزند يعنى از زيبايى و خوبى سبز بودن به سياهى متمايل است يا از زيادى شاخههاى درختان و بهم پيچيده شدن آنها و زيادى برگها سياهى مىزند . [ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ فِيهِما عَيْنانِ نَضَّاخَتانِ ] الا اى جنّ و انس كدامين نعمتهاى خدايتان را انكار مىكنيد . در آن دو بهشت ديگر هم دو چشمه آب ( گوارا ) مىجوشد . لفظ « نضخه » يعنى آن را پاشيد ، و نضخ الماء يعنى فوران آب شدّت گرفت . و لفظ « نضّاخ » بر وزن « كتان » به معنى باران زياد است . بعضى گفتهاند : معناى آن اين است كه بر اولياى خدا مشك و عنبر و كافور پاشيده مىشود ، برخى گفتهاند : انواع خيرات و خوبىها به آنان روى مىآورد . [ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ فِيهِما فاكِهَةٌ وَ نَخْلٌ وَ رُمَّانٌ ] الا اى جنّ و انس كدامين نعمتهاى خدايتان را انكار مىكنيد . آن دو بهشت نيز هر گونه ميوه ( خوش ) و خرما و انار بسيار است . چون جمع بين دو صنف نمىشد نفرمود : « زوجان » و چون ميوههاى مقام عالى در آنجا نيست نفرمود : « من كلّ فاكهة » و چون فوائد نخل و انار زياد بود بعد از ذكر كلّى ميوه آن دو را به صورت جداگانه آورد . [ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ فِيهِنَّ خَيْراتٌ ] الا اى جنّ و انس كدامين نعمتهاى خدايتان را انكار مىكنيد ؛ يعنى در آنجا زنانى هستند كه اخلاقشان بهتر از اخلاق زنان دنيا و بهتر از حور است .
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى )ج ۱۳ — صفحه 514
پدیدآورندگان: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص۵۱۴