و در خبرى آمده است : اين آيه دربارهى كافر و مؤمن و برّ و فاجر جارى مىشود ، به هر كس كه خوبى شود بايد در مقابل آن خوبى كند ، تا پاداش خوبى او شود ، و مكافات و پاداش خوبى اين نيست كه به مقدار خوبى طرف مقابل به او خوبى شود ، و اگر همان اندازه نيز خوبى شود باز برترى و فضل با كسى است كه ابتداء خوبى كرده . [ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ وَ مِنْ دُونِهِما جَنَّتانِ ] الا اى جنّ و انس كدامين نعمتهاى خدايتان را انكار مىكنيد . غير از آن دو بهشت ( خدا ترسان را ) دو بهشت ديگرى است . عطف بر « جنّتان » قبل است ، يعنى كسى كه از مقام پروردگارش بترسد بر حسب قوّه عمّاله انسانى و بر حسب قوّه علّامهى انسانى دو بهشت است كه در آيه قبل گفته شد ، و غير از آن دو بهشت بر حسب قوّه عمّالهى جزيى و علّامهى جزيى دو بهشت ديگرى هست و به عبارت ديگر : بر حسب مرتبهى ديگر كه انسان با ساير حيوانات شريك است داراى دو بهشت است . و به عبارت سوّم : اين دو بهشت مخصوص مقام مقدارى و غير مجرّد انسان است و آن دو بهشت آيهى قبل مخصوص مقام مجرّد انسان است . و ممكن است اين جمله حال يا عطف بر مجموع « لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ جَنَّتانِ » باشد ، يعنى براى خدا غير از آن دو بهشت دو بهشت ديگر است براى كسانى كه پايينتر از مقام « لِمَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ » مىباشند . [ فَبِأَيِّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ مُدْهامَّتانِ ] الا اى جنّ و انس كدامين نعمتهاى خدايتان را انكار مىكنيد . « 1 »
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى )ج ۱۳ — صفحه 513
پدیدآورندگان: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص۵۱۳
پاورقی
( 1 ) ما يكونون مع اولياء اللّه نور الثقلين ج 5 ص 200