از على عليه السّلام روايت شده كه فرمود : رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : يا على بين دوستدار تو و بين اينكه چيزى ببيند كه چشمانش به آن روشن شود فاصلهاى جز ديدن مرگ نيست ، سپس اين آيه را خواند :
« رَبَّنا أَخْرِجْنا نَعْمَلْ صالِحاً غَيْرَ الَّذِي كُنَّا نَعْمَلُ »
« 1 » يعنى دشمنان على عليه السّلام چنين مىگويند .
اين حديث دلالت مىكند بر آنكه مقصود از
« الَّذِينَ كَفَرُوا »
كسانى هستند كه به ولايت كافر شدند و آن دلالت مىكند بر اينكه آيه شامل مطلق كسانى است كه مؤمن به ولايت هستند .
أَ وَ لَمْ نُعَمِّرْكُمْ
اينجا قول در تقدير است مثل قول خدا : « ربّنا أخرجنا » .
ما يَتَذَكَّرُ فِيهِ مَنْ تَذَكَّرَ
عمرى كه در آن تذكّر و يادآورى حاصل مىشود تفسير به هجده سال شده « 2 » .
در خبرى آمده است : بنده در گشايش و آزادى است تا چهل سال ، پس از آن خداوند به ملايكهاش وحى مىكند كه من به اين بندهام عمرى دادم ، پس از اين سختگيرى كنيد و اعمالش را زياد و كم و كوچك و بزرگ بنويسيد « 3 » .
در خبر ديگرى آمده است : عمرى كه خداوند فرزند آدم را در آن معذور مىداند شصت سال است « 4 » .
و در خبر ديگرى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است : كسى كه خداوند به او
هامش
( 1 ) تأويل الآيات الظّاهرة : ص 474 - 475 .
( 2 ) الفقيه : ج 1 ، ص 186 ، ح 561 .
( 3 ) برهان : ج 3 ، ص 366 .
( 4 ) نهج البلاغه : ص 532 . قصار الحكم : ص 326 .