چنانچه مكرّر اين مطلب را در گذشته گفتيم : كه اگر به زيد گفته شود : در صندوق چه چيز است ؟ مقصود صندوق و محتويّات آنست ، به خصوص اگر در صندوق چيز گرانبهايى باشد .
وَ ما فِي الْأَرْضِ وَ إِنَّ اللَّهَ لَهُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ
و آنچه در زمين است ، و ذات خداوند بىنياز و حميد است بدون اينكه در ذات يا در محمود و پسنديده بودنش احتياجى به آنچه در آسمانها و آنچه در زمين است داشته باشد .
أَ لَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ
( اى بشر ) نديدى كه هر چه در زمين است امر خدا مسخّر شما گردانيد تقرير مالكيّت و مبدأ بودن و بىنيازى اوست از آنچه كه در زمين است .
و نيز اعلام اين مطلب است كه هر چه در زمين است براى انسان ايجاد و تسخير شده است ، كه اين خطاب به محمّد صلّى اللّه عليه و آله يا به هر كسى است كه خطاب در مورد او ممكن باشد .
وَ الْفُلْكَ
لفظ « و الفلك » با نصب خوانه شده تا عطف بر
« ما فِي الْأَرْضِ »
يا بر اسم « انّ » باشد و با رفع خوانده شده تا مبتدا باشد ، يعنى و كشتيهايى را كه
تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ
در دريا به امر خدا روانند ، اين جمله مستأنف ، يا حال ، يا خبر است ، يعنى ، حركت كشتى در دريا با امر تكوينى خداست .
زيرا بالا بودن چوبها از آب و زير آب رفتن آنها و شكافتن