ودر ( صافي ) و ( بحار ) از ( مناقب ) در قصه هديه كردن كنيزك دسته ريحان
را به جناب امام حسن عليه السلام ، وآزاد كردن آن جناب آن كنيزك را نقل استشهاد
امام عليه السلام به آية شريفه كرده اند ( 1 ) .
واز مجموع اين اخبار استفاده عموم مىشود ، ومحمول بر استحباب است
واگر خصوص سلام مراد باشد ، نه چنان است كه لفظ در أو مستعمل باشد ،
چنان كه بعض مفسرين توهم كرده اند ، چنانچه بر أرباب نظر ظاهر است ، ودر
مثل شعر قطامى كه معارف شعراء عرب است :
" انا محيوك فاسلم أيها الطلل * وان بليت وان طالت بك الطيل "
ودر اين شعر معروف حماسى :
" انا محيوك يا سلمى فحيينا * وان سقيت كرام الناس فاسقينا "
ودر شعر عنترة در " مذهبه " معروفه :
" حييت من طلل تقادم عهده * أقوى وأقفر بعد أم الهيثم "
وأمثال اينها محتمل است كه مراد مطلق اكرام وتعظيم وأداء رسم وتعارف
باشد ، واظهر آن است كه همان دعاى به حيات باشد ، واشاره به تحيت معروفه
شود كه " حياك الله " چنانچه أدباء فهميده اند ، بنابراين مىتوان ملتزم شد كه لفظ
حيى ويحيى در اين كلمات مأخوذ از لفظ " حياك الله " است مثل " بسملة "
و " حوقله " كه مشتق اند از لفظ ، نه از معنى ، واين بعيد است ، ومىتوان گفت
چون دعاى به حياة وبقاء از مقتضيات حصول آنها است ، پس مىتوان نفس اين
فعل را به اين ملاحظه نسبت به داعى داد واطلاق حياة وأشباه أو به صحت خواهد
پيوست ، واين نظير آن است كه كسى كه جزاه الله خيرا گويد ، مىگويند جزاه خيرا
وتفصيل اين مطلب خارج از وظيفة اين مقام است .
هامش
( 1 ) مناقب 3 / 183 وبحار الأنوار 84 / 273 وبحار 44 / 195 .