فرشتگان مدبّرات امور ، فرشتگان صف در صف زده و فرشتگان نگهبان ايستادهاى كه به هيچ سو نمىنگرند .
و اهل عالم جنّ از انواع جنّ و شياطين به سبب قدرت و توانايى كه خداوند به آنها داده است بر انواع كارهاى خارقالعاده و تصرّف در مادّيات قدرت و توانايى دارند ، مانند اهل عالم ملائكه بدون فرق .
جنّ و شياطين دو نوعند :
يك نوع از آنها در غايت دورى از حقّ بوده ، ناپاك و غير قابل هدايتند .
نوعى از آنها ، نزديك به جهان مادّيات هستند و از اين رو مستعد هدايت و ايمان بوده ترقيات و تنزّلاتى دارند .
ملائكه نيز بر دو نوعند :
يك نوع از آنها از ماديات بسيار دور بوده ، كه آنها از مادّيات و از وابستگى به آنها و تدبير آنها مجرّد هستند . آنان عقول و ارواح مىباشند .
نوعى از آنها به ماديات وابسته بوده ، به تدبير امور آن مىپردازند .
آنها فرشتگان موكّل بر زمينيان از اجرام عالم بالا و پاييناند و مأمور به سجده آدم از جهت فعليت آدمى آدم همين نوع از ملائكه است ؛ چنانچه در اخبار آمده است : مأمورين به سجدهء آدم ، ملائكه زمين بودند و اعتراض فرشتگان ( مىخواهى كسى را خليفه قرار دهى كه در زمين فساد كند و خون مىريزد ) به طورى كه از آيه و خبر به دست مىآيد مربوط به اينگونه فرشتگان است ، و چون اين نوع از ملائكه مشابه جنّ است ابليس كه از جنيان بوده ؛ به ملائكه شبيه گشت و بر آنها نيز امر را مشتبه ؛ كرد و در بين آنان به عبادت پرداخت ، بلكه نقل شده است كه ابليس پيشوا و آموزگار و فرمانرواى آنان و افراد قوم خود بوده است . و آنان با ابليسها و جنّها به جنگ پرداخته ؛ آنان را از روى زمين طرد كرده و شيطان را
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 591
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص٥٩١