تحقيق در معنى تقوى و مراتب آن
« تقوى » و « تقى » و « تقاة » مصدرهايى از « وقايه » هستند كه اگر به خدا يا به خشم خدا يا به محرّمات نسبت داده شود و يا به طور مطلق بيايد ، منظور از آن خوددارى از آنچه كه منافى يا زيانآور به تحصيل كمالات يا كمالات بدست آمده انسانى مىباشد .
براى تقوى مراتب بسيارى است ؛ برخى از آن پيش از اسلام و بعضى پس از اسلام و پيش از ايمان مىباشد . و بعضى از آن بعد از ايمان با مراتبش ، تا رسيدن به فناى كامل ذاتى است ، پس نخستين مرتبهء تقوى بيزارى از زشتيها و انگيزههاى نفس مىباشد كه با خرد ، منافات دارد . اين مرتبه ، همان مقام استغفار است .
مرتبهء دوّم ، انصراف از زشتيها و خواهشهاى نفس و طلب رهايى از آن به وسيلهء فرار است ؛ كه مقام توبه ، است .
مرتبهء سوّم بازگشت در فرار به سوى خلفاى الهى و وسائل خدا بين خود و خلقش مىباشد . كه آن مقام انابه است . اين سه مرتبه قبل از اسلام است .
خداى تعالى آنجا كه گفتار بعضى از پيامبران با امتهايشان را حكايت مىكند به آن اشاره فرموده است : « يا قوم استغفروا ربكم ثمّ توبوا اليه » ؛ يعنى ، اى قوم من ، از پروردگارتان آمرزش بخواهيد و آنگاه به سوى او توبه كنيد . اينكه « توبوا » به قيد « اليه » مقيّد شده است ؛ اشاره به مرتبهء سوم تقوى دارد .