جميع مراتب آن حقايق در آن جمع گرديده است .
اين حديث دلالت دارد بر اينكه «
ذلِكَ الْكِتابُ
» خبر است براى «
الم
» چنان كه قبلا هم يادآور شديم يا خبر است براى مبتداى محذوف كه در وجوه پيشين ذكرى از آن به ميان نيامد .
تفسير كتاب به محمد صلّى اللّه عليه و سلّم يا على ( ع ) براى آنست كه آنان به اين حقايق متحقّق شدهاند « 1 » .
تفسير آن به رسالت يا نبوّت يا ولايت به اعتبار ظهور آن حقايق با جميع شئون و مراتبش يا بعضى از مراتب آن ، در آنها مىباشد .
همچنين تفسير آن به صدر و قلب و روح به جهت نقشپذيرى اينها به صورتهاى آن حقايق است .
آنچه كه وارد شده است از تفسير كتاب به كتاب على ( ع ) .
ممكن است منظور از آن ، مكتوبى باشد كه على ( ع ) به علويّت خود نگاشته است ؛ زيرا همهء ما سوى اللّه نوشتار علويّت على ( ع ) است .
و نيز ممكن است مراد از كتاب ، كتابى باشد كه از جانب خدا بر محمّد ( ص ) دربارهء على ( ع ) و خلافت آن بزرگوار نازل شده است .
اگر اضافه را بيانى بدانيم امكان دارد مراد از كتاب ، شخص على ( ع ) باشد .
از حضرت صادق ( ع ) روايت است كه : « الكتاب » بدون شك على ( ع ) است .
هامش
( 1 ) در تفسير شريف لاهيجى از قول حضرت صادق ( ع ) نقل شده است كه : مراد از كتاب على ( ع ) است چنانچه در تأييد اين سخن از آن حضرت مروى است كه فرمود :
« انا كتاب اللّه الناطق » لذا ، معنى آيه ، چنين خواهد بود كه آن وصىّ رسول عربى كه در كتاب انبياء سلف ثبت شده است على بن أبي طالب ( ع ) مىباشد .