الهى ، نمودهايى از مراتب نازلهء آن كتاب مىباشند .
و لكن كتابهاى حقّهاى ، كه در علوم شايع شرعى و غير شرعى و علوم غير شايع از انواع علوم غريبه تدوين شده است همه صورتهايى از مراتب آن حقايق هستند كه در آئينههاى راست و پاك و مصفّا جلوه كردهاند « 1 » و كتب غير حقّه و باطله كه دربارهء انواع علوم باطله شيطانى و فنون آن تدوين گشته است ؛ صورتهايى از آن كتاب حقيقى مىباشند كه در آينههاى كج و كدر نمايان شده است . آينههايى كه جز صورتهايى خلاف واقع را ؛ نمايش نمىدهند .
تفسير «
ذلِكَ الْكِتابُ
» به قرآن كريم چنانچه از امام ( ع ) وارد شده است كه فرمود : قرآن كه با «
الم
» آغاز شده است ؛ همان كتابى است كه به موسى ( ع ) از آن خبر داده شده است « 2 » و بعد از آن بزرگوار به ديگر پيامبران اعلام شده است و آنان به بنى اسرائيل آگاهى دادهاند ؛ كه به زودى بر تو اى محمّد صلّى اللّه عليه و سلّم آن را نازل مىكنم .
اين تفسير به اعتبار اين است كه قرآن همان كتابى است كه صورت
هامش
( 1 ) آينه عبارت از مظهر است خواه علمى يا ذهنى و خواه خارجى باشد .
( رياض العارفين ص 38 ) . و آينه به معناى مطلق ، قلب انسان كامل است و انسان را از جهت مظهريت ذات و صفات و اسماء آينه گويند . اين معنى در انسان كامل كه مظهريّت تامّه دارد اظهر است . شاه نعمت اللّه ولى مىگويد :آينهء كائنات مظهر تمثال تست * حسن تو در آينه ، گشته عيان فى المثل( 2 ) در تفسير مجمع البيان از قول اخفش آورده است كه : « ذلك » در اينجا به معنى « هذا » است و در ادبيات عرب نظير دارد و منظور ، اشاره به همان كتابى است كه به پيامبران پيشين وعده داده شده است . چنان كه : از قول فرّاء و جبائى نقل مىكند كه :
چون خدا به پيامبرش وعده داده بود « كه بر او كتابى نازل كند كه آب آن را محو نكند و حوادث ايام از بين نبرد و كهنهاش نگرداند » پس از نازل كردن قرآن فرمود : « اين همان كتابى است كه به تو وعده داده بوديم » . البتّه صاحب تفسير لاهيجى نيز اين وجه را ذكر كرده است .