دربارهء تفاوت جويندهء دريافتههاى جهلى و جويندهء دريافتههاى علمى در خبر آمده است كه :
جويندگان دانش سه گونهاند ؛ آنها را به اشخاص و صفاتشان بشناسيد :
اول : دستهاى كه دانش را در واقع براى جهل و رياكارى و خودنمايى مىجويند .
دوم : دستهاى كه علم را براى قدرتنمايى و زور گوى و فريب دادن مىطلبند .
سوم : دستهاى كه دانش را جهت فهم و خردمندى جستجو مىكنند .
در اين خبر صاحب وجههء نفس شيطانى به اعتبار دو قوّهء دراكه و عمّاله « يعنى عقل نظرى و عملى دو صنف قرار دارد ، و غايت طلب علم را به اعتبار قوّهء شيطانى درككننده جهل قرار داده كه مقصود خود مدركات جهلى است يا غايت استكمال وجه نفس است كه به دنبال شيطان مىآيد ، و نيز لوازم مدركات جهل است كه عبارت از تكبّر و خود بينى و پسند كردن مدركات خود و تحقير ديگران مىباشد ، و از همهء اينها در روايت به مراء و ممارات تعبير شده است .
و نيز غايت طلب علم را به اعتبار قوّهء عمّاله ( عقلى عملى ) كه منشعب به قوّهء سبعيّه و بهيميّه مىباشد قدرت و زور گويى قرار داده كه از لوازم سبعيّت است ، و « ختل » به معنى تملّق مىباشد كه از لوازم بهيميّت . و نيز غايت طلب علم را به اعتبار وجه الهى فقه قرار داده كه مقصود شدّت يافتن ادراك و انتقال از مدركى به مدرك ديگر است . و مقصود از عقل خود مدركات يا استكمال وجه نفس است كه متّصل به رحمان است .
بيان السعادة في مقامات العبادة ( فارسى ) — صفحة 121
مساهمون: سلطان محمد گنابادى ( سلطان عليشاه )
ص١٢١