امر به معروف ، و نهى از منكر ، راستگويى در هر حال ، و دشمنى با فاسقان . پس هر كس به معروف امر كرد ، پشتوانه نيرومند مؤمنان است ، و آن كس كه از زشتىها نهى كرد ، بينى منافقان را به خاك ماليد ، و آن كس كه در ميدان نبرد صادقانه پايدارى كند حقّى را كه بر گردن او بوده ادا كرده است ، و كسى كه با فاسقان دشمنى كند و براى خدا خشم گيرد ، خدا هم براى او خشم آورد ، و روز قيامت او را خشنود سازد .
2 - شناخت اقسام كفر و ترديد :
و كفر بر چهار ستون پايدار است : كنجكاوى دروغين ، « 1 » ستيزهجويى و جدل ، انحراف از حق ، و دشمنى كردن ، پس آن كس كه دنبال توهّم و كنجكاوى دروغين رفت به حق نرسيد . « 2 » و آن كس كه به ستيزهجويى و نزاع پرداخت از ديدن حق نا بينا شد ، و آن كس كه از راه حق منحرف گرديد ، نيكويى را زشت ، و زشتى را نيكويى پنداشت و سر مست گمراهىها گشت ، و آن كس كه دشمنى ورزيد پيمودن راه حق بر او دشوار و كارش سخت ، و نجات او از مشكلات دشوار است . و شك چهار بخش دارد : جدال در گفتار ، ترسيدن ، دو دل بودن ، و تسليم حوادث روزگار شدن . پس آن كس كه جدال و نزاع را عادت خود قرار داد از تاريكى شبهات بيرون نخواهد آمد ، و آن كس كه از هر چيزى ترسيد همواره در حال عقب نشينى است ، و آن كس كه در ترديد و دو دلى باشد زير پاى شيطان كوبيده خواهد شد ، و آن كس كه تسليم حوادث گردد و به تباهى دنيا و آخرت گردن نهد ، و هر دو جهان را از كف خواهد داد .
( سخن امام طولانى است چون در اين فصل ، حكمتهاى كوتاه را جمع آورى مىكنم از آوردن دنباله سخن خوددارى كردم )
حكمت 32
ارزش و والايى انجام دهندهء كارهاى خير
( اخلاقى ) و درود خدا بر او ، فرمود : نيكوكار ، از كار نيك بهتر و بدكار از كار بد بدتر است .
حكمت 33
اعتدال در بخشش و حسابرسى
( اخلاقى ، اجتماعى ، اقتصادى ) و درود خدا بر او ، فرمود : بخشنده باش امّا زياده روى نكن ، در زندگى حسابگر باش امّا سخت گير مباش .
حكمت 34
راه بىنيازى
( اخلاقى ) و درود خدا بر او ، فرمود : بهترين بىنيازى ، ترك آرزوهاست .
حكمت 35
ضرورت موقعيّت شناسى
( اخلاق اجتماعى ) و درود خدا بر او ، فرمود : كسى در انجام كارى كه مردم خوش ندارند ، شتاب كند ، در بارهء او چيزى خواهند گفت كه از آن اطّلاعى ندارند .
حكمت 36
آرزوهاى طولانى و بزهكارى
( اخلاقى ) و درود خدا بر او ، فرمود : كسى كه آرزوهايش طولانى است كردارش نيز ناپسند است .
حكمت 37
ضرورت ترك آداب جاهلى
( اخلاقى ، سياسى ، تربيتى ) و درود خدا بر او ، فرمود : ( در سر راه صفّين دهقانان شهر انبار « 3 » تا امام را ديدند پياده شده ، و پيشاپيش آن حضرت مىدويدند .
فرمود چرا چنين مىكنيد ؟ گفتند عادتى است كه پادشاهان خود را احترام مىكرديم ، فرمود ) به خدا سوگند كه اميران شما از اين كار سودى نبردند ، و شما در دنيا با آن خود را به زحمت مىافكنيد ،
هامش
( 1 ) عمق و عمق ، در بيابانى بى آب و علف ، پيشروى كردن و سرگردان شدن و به هلاكت رسيدن است . كسى كه با توهّم پيش رود نيز دچار همين سرنوشت خواهد بود .
( 2 ) - نقد تفكّر : ايده آليسمmsilaediI( خيال پرستى ، ذهن گرايى ) در برابر رئاليسمmsilaeR( واقع گرايى )
( 3 ) شهر انبار يكى از شهرهاى شام ، در شصت كيلو مترى بغداد قرار داشت كه در سال دوازدهم هجرى به دست مسلمانان افتاد .