من از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم بارها شنيدم كه مىفرمود :
« ملّتى كه حق ناتوانان را از زورمندان ، بى اضطراب و بهانهاى باز نستاند ، رستگار نخواهد شد » پس درشتى و سخنان ناهموار آنان را بر خود هموار كن ، و تنگ خويى و خود بزرگ بينى را از خود دور ساز تا خدا درهاى رحمت خود را به روى تو بگشايد ، و تو را پاداش اطاعت ببخشايد ، آنچه به مردم مىبخشى بر تو گوارا باشد ، و اگر چيزى را از كسى باز مىدارى با مهربانى و پوزش خواهى همراه باشد .
9 اخلاق اختصاصى رهبرى
بخشى از كارها به گونهاى است كه خود بايد انجام دهى ، مانند پاسخ دادن به كارگزاران دولتى ، در آنجا كه منشيان تو از پاسخ دادن به آنها درماندهاند ، و ديگر ، بر آوردن نياز مردم در همان روزى كه به تو عرضه مىدارند ، و يارانت در رفع نياز آنان ناتوانند ، كار هر روز را در همان روز انجام ده ، زيرا هر روزى ، كارى مخصوص به خود دارد . نيكوترين وقتها و بهترين ساعات شب و روزت را براى خود و خداى خود انتخاب كن ، اگر چه همه وقت براى خداست ، اگر نيّت درست و رعيّت در آسايش قرار داشته باشد .
از كارهايى كه به خدا اختصاص دارد و بايد با اخلاص انجام دهى ، انجام واجباتى است كه ويژهء پروردگار است ، پس در بخشى از شب و روز ، وجود خود را به پرستش خدا اختصاص ده ، و آنچه تو را به خدا نزديك مىكند بىعيب و نقصانى انجام ده ، اگر چه دچار خستگى جسم شوى .
هنگامى كه نماز به جماعت مىخوانى ، نه با طولانى كردن نماز ، مردم را بپراكن و نه آن كه آن را تباه سازى ، زيرا در ميان مردم ، بيمار يا صاحب حاجتى وجود دارد . آنگاه كه پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم مرا به يمن مىفرستاد از او پرسيدم ، با مردم چگونه نماز بخوانم ؟ فرمود :
« در حد توان ناتوانان نماز بگذار و بر مؤمنان مهربان باش » هيچ گاه خود را فراوان از مردم پنهان مدار ، كه پنهان بودن رهبران ، نمونهاى از تنگ خويى و كم اطّلاعى در امور جامعه مىباشد . نهان شدن از رعيّت ، زمامداران را از دانستن آنچه بر آنان پوشيده است باز مىدارد ، پس كار بزرگ ، اندك ، و كار اندك بزرگ جلوه مىكند ، زيبا زشت ، و زشت زيبا مىنمايد ، و باطل به لباس حق در آيد . همانا زمامدار ، آنچه را كه مردم از او پوشيده دارند نمىداند ، و حق را نيز نشانهاى نباشد تا با آن راست از دروغ شناخته شود ،