كه نعمتها را پروردگار خود قرار دادند . هم دنيا آنها را به بازى گرفته ، و هم آنها با دنيا به بازى پرداخته ، و آخرت را فراموش كردهاند . اندكى مهلت ده ، به زودى تاريكى بر طرف مىشود ، گويا مسافران به منزل رسيدهاند ، و آن كس كه شتاب كند به كاروان خواهد رسيد .
پسرم ! بدان آن كس كه مركبش شب و روز آماده است همواره در حركت خواهد بود ، هر چند خود را ساكن پندارد ، و همواره راه مىپيمايد هر چند در جاى خود ايستاده و راحت باشد .
14 ضرورت واقع نگرى در زندگى ( ارزشهاى گوناگون اخلاقى )
به يقين بدان كه تو به همهء آرزوهاى خود نخواهى رسيد ، و تا زمان مرگ بيشتر زندگى نخواهى كرد ، و بر راه كسى مىروى كه پيش از تو مىرفت ، پس در به دست آوردن دنيا آرام باش ، و در مصرف آنچه به دست آوردى نيكو عمل كن ، زيرا چه بسا تلاش بى اندازه براى دنيا كه به تاراج رفتن اموال كشانده شد . پس هر تلاشگرى به روزى دلخواه نخواهد رسيد ، و هر مدارا كنندهاى محروم نخواهد شد . نفس خود را از هر گونه پستى باز دار ، هر چند تو را به اهدافت رساند ، زيرا نمىتوانى به اندازه آبرويى كه از دست مىدهى بهايى به دست آورى . بردهء ديگرى مباش « 1 » ، كه خدا تو را آزاد آفريد ، آن نيك كه جز با شر به دست نيايد نيكى نيست ، و آن راحتى كه با سختىهاى فراوان به دست آيد ، آسايش نخواهد بود .
بپرهيز از آن كه مركب طمع ورزى تو را به سوى هلاكت به پيش راند ، و اگر توانستى كه بين تو و خدا صاحب نعمتى قرار نگيرد ، چنين باش ، زيرا تو ، روزى خود را دريافت مىكنى ، و سهم خود بر مىدارى ، و مقدار اندكى كه از طرف خداى سبحان به دست مىآورى ، بزرگ و گرامىتر از ( مال ) فراوانى است كه از دست بندگان دريافت مىدارى ، گرچه همه از طرف خداست .
آنچه با سكوت از دست مىدهى آسانتر از آن است كه با سخن از دست برود ، چرا كه نگهدارى آنچه در مشك است با محكم بستن دهانه آن امكان پذير است ، و نگهدارى آنچه كه در دست دارى ، پيش من بهتر است از آن كه چيزى از ديگران بخواهى ، و تلخى نا اميدى بهتر از درخواست كردن از مردم است . شغل همراه با پاكدامنى ، بهتر از ثروت فراوانى است كه با گناهان به دست آيد ، مرد براى پنهان نگاه داشتن اسرار خويش سزاوارتر است ، چه بسا تلاش كنندهاى كه به زيان خود مىكوشد ، هر كس پر حرفى كند ياوه مىگويد ، و آن كس كه بينديشد آگاهى يابد ، با نيكان نزديك شو و از آنان باش ، و با بدان دور شو و از آنان دورى كن . بدترين غذاها ، لقمهء حرام ، و بدترين ستمها ، ستمكارى به ناتوان است . جايى كه مدارا كردن درشتى به حساب آيد به جاى مدارا درشتى كن ، چه بسا كه دارو بر درد افزايد ، و بيمارى ، درمان باشد ، و چه بسا آن كس كه اهل اندرز نيست ، اندرز دهد ، و نصيحت كننده دغل كار باشد . هرگز بر آرزوها تكيه نكن كه سرمايهء احمقان است ، و حفظ عقل ، پند گرفتن از تجربههاست ، و بهترين تجربه آن كه تو را پند آموزد . پيش از آن كه فرصت از دست برود ، و اندوه ببار آورد ، از فرصتها استفاده كن .
هامش
( 1 ) تأييد آزادى انسان و حكومت مردمى اگر دموكراسىycarcomeDرا حكومت مردم بر مردم بدانيم يا ليبراليسمmsilarebiLرا به آزادى فكر و عمل تفسير كنيم .